Da Silvana Derungs (DRG) – La lingua rumantscha è ritga. Quai savain nus sa chapescha. Ma mintgatant è la lingua halt era stentusa (per betg dir lungurusa). Tgi vul leger sco istorgetta da buna notg 45 paginas sur dal verb GNIR en il DRG? Eba. Perquai datti qua tschintg insatgs bain purziunads.


1. Far vegnir or ils siemis

A Scuol e Tschierv para ch’i dat il talent da far gnir oura ils sömmis, quai che munta tant sco declerar ils siemis. Dapli da quest dun na savain nus deplorablamain betg. Tge vuls! Noss buns infurmants rumantschs dal DRG avevan da quel temp (enturn 1920) da far chaussas pli impurtantas che da far ils pseudo-interprets da siemis.
Derasada n’è ella pia betg, quest’expressiun. Ma tuttina: in bel purtret, s’imaginond da vulair carmalar u sfurzar nauadora ils maletgs nocturns anc pendids là insanu’en il chau, tranter sien e stadi alert. Ve! Ve ora, ti siemi!


2. «Est gnieu per que miel?»

È insatgi sturn-nar-balurd, lura dumondani en l’Engiadin’Ota: «Est gnieu per que miel?» Quasi: Has ti pers quel zichel giudizi che ti avevas? Empè da lavurar cun mieulas perdend il chau, pon ins dentant era simplamain vegnir ora. Uschia ch’i tuna a Sevgein: «Quel vegn o, sch’ei va aschia vinavon.», a Zuoz: «Al es gnia ocr.», ubain simplamain: quel batta! (Ma quai è senza vegnir.) Però: sche pliras persunas puteras e surmiranas vegnan ora, lura vegnani zuar – sco tut las autras er – bain perina e fan buna farina. Ubain ch’i fan gist il cuntrari: i èn ravgiadas e cumenzan ina charplina. Tge confusiun, bain da vegnir ord clocca u eba: da gnir per que miel.

3. Vegnir or’ e nà e sur’ e si e …

Guarir, vegnir saun*a, sa remetter u sa refar dad ina malsogna: Pertge dovri tut questas expressiuns, sch’i va da dir il medem be cun vegnir? A Marmorera hai p.ex. num ch’in saja «nia no pulit da la si malatea» e para ch’era en Surselva guareschani enten vegnir neu. Che vegnir neunavon na munta betg mo “sa dasdar”, mabain era “sa refar”, ans di l’artitgel dal DRG er. Cler è er il purtret dad Andeer che dovra vegnir si – la finala è il vegnir saun ina sort raiver da la fora fevrila si. U pli gugent lura da la fora ora? Pertge era vegnir ora u anora munta “guarir”. Commentond il stadi d’in reconvalescent, dini a Riom: «Oss e’l sen nicr anor.» E sch’ins è propi giudim la fora e na po betg pli ni si ni or, lura hai num a Zuoz tut lapidar: «Que nun es par gnicr.» Ma empè da vegnir nà ed anor e si e soviso, èsi il pli simpel da dir: «I vegn. I vegn plaunsieu. I vegn schon.»

 

Grazia fitg a tut ils sponsurs da LATABLA:

  • Tel. 081 864 01 51
    Tel. 081 864 01 51
  • Shop online!
    Shop online!
  • www.quartalingua.ch
    www.quartalingua.ch
  • La Giuventetgna Rumantscha
    La Giuventetgna Rumantscha
  • L’Institut dal Dicziunari Rumantsch Grischun
    L’Institut dal Dicziunari Rumantsch Grischun
  • Tel. 081 864 15 81
    Tel. 081 864 15 81
  • Tel: 081 852 45 45
    Tel: 081 852 45 45
  • Adüna bun - cafè grischun
    Adüna bun - cafè grischun
  • www.belain.ch
    www.belain.ch


4. «O gea, jau vegn!»

O natiralmain, il vegnir orgasmic na dastga betg mancar. Era sch’el manca en il DRG. Nagin n’ha pensà londervi (u ristgà da pensar?). Ma tge vuls! Linguist*as ston descriver tantas chaussas da nossa lingua, er elements davart il vegnir ch’èn pli vengiants da descriver che da quai che vegn – savens – era senza pleds. Pertge pli versads eran noss buns vegls infurmants rumantschs halt schon en auters champs ch’en quels da far e discurrer da l’amur, uschia che lur entusiassem passiunà sa mussa per exempel … durant far paintg. O gea: Be imaginai ina giada l’exaltaziun explosiva da quel da Flem, tirond la panaglia ed udind – tlac-tloc! – il paintg che sa zavr’en la panaglia: «I vegn uss!!!» … Gea pelvair, quel mument, vus ma pudais crair, è propi in mument or da senn.


5. Far vegnir ad in bun paun

I po dar ch’ins è finanzialmain en las stretgas. En l’Engiadina èn ins lura gnü ad ün schlet pan. Pertge: mancan ils raps, manca il bun paun – u il paun insumma. E forsa manca lura baud u tard era la vit’onesta. E tgi sa, en tge situaziuns precaras ch’ins po arrivar lura. Ma sch’ina tal’istorgia malreclia avess tuttina anc da chattar ina buna finiziun, vegn’ins ad in bun pan. Uschia er uss e qua: avend dumagnà la tschintgavla buccada da l’artitgel vegnir, essan nus vegnid*as ad in bun paun. U almain ad in punct.

 

Text: Silvana Derungs
Fotografia: DRG

Suonda LATABLA!


Forsa er insatge per vus:

Forsa er insatge per Vus:

  • 5 giadas ir ad in ir
    5 giadas ir ad in ir
    Da Silvana Derungs (DRG) – La lingua rumantscha è ritga. Quai savain nus sa chapescha. Ma mintgatant essan nus tuttina…
  • Engiadina, terra fina
    Engiadina, terra fina
    Da Fadrina Hofmann - Stà, temp da vacanzas, e tuot la Svizra para dad esser güsta in Engiadina. Inclegiantaivel, id…
  • 5 fritgs fauss
    5 fritgs fauss
    Da Silvana Derungs (DRG) – La lingua rumantscha è ritga. Quai savain nus ussa bain avunda. Quest mais – amez…
  • 5 giadas in chazzer cunfar
    5 giadas in chazzer cunfar
    Da Silvana Derungs (DRG) – La lingua rumantscha è ritga. Quai savain nus ussa bain avunda. Ils ultims mais avain…

Dad Alina Müller - Eir quista stà han darcheu gnü lö plüs cuors intensivs da la Lia Rumantscha. Per blera glieud sun quellas eivnas dürant las vacanzas da stà fingià bod üna tradiziun. Pervi dal coronavirus vaivan ils cuors però quista jada ün pa ün’otra fuorma sco üsità – els sun günts manats tras online. A quel cuors intensiv online s’ha quist on eir partecipà per la prüma jada Roman Hug, grond cusglier e president dal PPS dal Grischun. Illa intervista quinta el tanter oter che avantags chi s’ha illa politica grischuna, schi’s sa ün pa rumantsch.


Poust tü quintar ün païn alch da tai?
Eu n’ha 39 ons e n’ha passantà tuot mi’infanzia a Trimmis. Eu sun maridà e stun a Says. Eu lavur independentamaing sco architect e sun president cumünal. Daspera investischa bler temp illa politica sco grond cusglier e sco president dal PPS dal Grischun. Privat fetscha jent viadis in pajais lontans e sun ün chatschader grischuns inchantà.

Cura e perche hast decis dad imprender rumantsch?
A mai han gruppas pitschnas cun aigna cultura e lingua fingià adüna fascinadas. Cur ch’eu n’ha imprais a cugnuoscher a mia duonna, sia lingua materna es rumantsch, d’eira cler per mai ch’eu less imprender rumantsch.

Co hast imprais rumantsch?
Eu sun gugent in gruppas rumantschas e taidl cun grond interess che chi discuorran. Ma decisiv d’eira ün cuors digital cha la Lia Rumantscha ha spüert quist on.

E quant bain sast uossa rumantsch?
Eu sun bun da seguir a discuors simpels. Ma per esser bun da discuorrer bain stöglia amo investir bler.

Grazia fitg a tut ils sponsurs da LATABLA:

  • Adüna bun - cafè grischun
    Adüna bun - cafè grischun
  • Tel: 081 852 45 45
    Tel: 081 852 45 45
  • Tel. 081 864 15 81
    Tel. 081 864 15 81
  • www.quartalingua.ch
    www.quartalingua.ch
  • Tel. 081 864 01 51
    Tel. 081 864 01 51
  • www.belain.ch
    www.belain.ch
  • Shop online!
    Shop online!
  • La Giuventetgna Rumantscha
    La Giuventetgna Rumantscha
  • L’Institut dal Dicziunari Rumantsch Grischun
    L’Institut dal Dicziunari Rumantsch Grischun


Daja avantags schi’s sa rumantsch? Vala quai eir per tia lavur i’l Grond cussagl?
Mincha lingua at driva nouvas portas. Eir i’l Grond cussagl s’haja uschè ün meglder access pro’ls Rumantschs. Dafatta scha meis s-chazi da pleds es amo magara modest.

S’ha müdada tia vista sülla Rumantschia e sülla politica rumantscha e linguistica daspö cha tü imprendast rumantsch?
Mia impreschiun oriunda s’ha rinforzada: La politica linguistica ufficiala s’ha allontanada da la realità dals umans.

As stoja in teis ögls promouver e proteger il rumantsch?
I’s stuvess in mincha cas promouver il rumantsch! Eu sun da l’avis cha’ls mezs per til sustegner stuvessan gnir investits i’ls singuls idioms.

At ingaschast tü privat o/e illa politica pel rumantsch?
Illa politica am vezza impustüt sco inchün chi fabricha punts, inchün chi’d es bun da persvader als Grischuns da lingua tudais-cha da la promoziun da la cultura rumantscha. Ün Rumantsch da l’Engiadina Bassa ed ün Gualser dal Partens han suvent ils listess problems che chi pertocca il mantegnimaint da lur cultura. Suvent nu’s bada quai però gnanca.

Hast ün pled predilet rumantsch? Chenün?
Fruonzla, per tudais-ch Zweig. Quai tuna per mias uraglias (chi sun adüsadas da dudir tudais-ch grischun) zuond rumantsch.


Text: Alina Müller
Fotografia: Südostschweiz

Suonda LATABLA!


Sustegnair

LATABLA è independenta e sa finanziescha tras sponsurs e donaturs

Vulais Vus sustegnair?

SUSTEGNAIR cun CHF 10.-

Da Naomi Arpagaus (GiuRu) -  Durant ils davos mais è la crisa da clima ida empà en emblidanza per blers, cunzunt era en las medias. Ils problems èn dentant anc daditg betg schliads, pertgai che nus vulain dar spazi qua ad ina giuvna che s’engascha per il clima e l’ambient. Selina Arquint da Trin ha 17 onns, frequenta la Scola Cantunala a Cuira ed è activa en la chauma da clima.


Selina, co ès ti vegnida sin l’idea da t’engaschar per il clima?
S: Jau hai gia daditg patratgà che il clima ès in tema fitg impurtant e ch’ei vegn fatg memia pac cunter la crisa da clima. Cura che adina plirs giuvenils han entschavì a Cuira cun demonstraziuns ha insatgi da la chauma lura scrit a mai persunal e dumandà, sch’jau less era far part. Quai era per mai la schanza da vegnir en il moviment e da vegnir activa.

Co ha tes conturn reagì sin tia decisiun?
S: En mia famiglia èn tuts plitost interessads en questa tematica ed han quità quai bun. Era blers da mes amis ed amias han quità quai bun ed in pèr dad els èn uss era sez vegni activs en il moviment. Cler devi era glieud che era empà sceptica ni aveva pregiudizis, per exempel che nus lessan be demonstrar e betg ir a scola. Quai han ins schon udì in pèr giadas, ma tut en tut ha la glieud ch’jau enconusch quità bun ch’jau m’angasch.

Co descrivessas ti la giuventetgna da clima?
S: La giuventetgna da clima è in moviment chè atgnamain betg mo per la giuventetgna, mabain per tutt*as. I sto dar la pussaivladad per tutt*as da davantar activs en quest moviment, e nus vulain era discurrer per tutt*as, betg mo per la giuventetgna.

Quantas persunas èn activas en il mument a Cuira?
S: A Cuira essan nus var 20 enfin 30 persunas ch’èn activas. Natiralmain na èn betg tutt*as medem activ*as, mabain mintgin*a co ch’el*la ha temp. Dasper questas persunas hai fitg blers che sustignan nus. Quai èn forsa era anc ina giada 50 persunas che vegnan a propi mintga demonstrazius e che gidan nus da mobilisar per las acziuns.

 

Avant la crisa eran nus vid planisar in propi grond project cun ina demonstraziun che na ha natiralmain betg pudì vegnir fatga

Co èn ils pensums repartids sin las persunas che fan part?
S: Impurtant è per nus ch’i na dat nagina ierarchia. I dat pia nagin che po decider dapli, nus decidin adina ensemen tut. Uschiglio datti gruppas da lavur che sa furman ord persunas cun ils medems interess e talents. Nus avain glieud che fa ils designs ed ils flyers, autra glieud scriva gugent texts etc.. Uschia avain nus schon rollas, ma questas èn fitg flexiblas, e sch’insatgi na ha ina giada betg temp, sa gidan adina tuts. Nus avain in grond chat en il qual nus discutain adina e mintga duas emnas avainsa ina sesida per puspè guardar tgè via che nus lain ir e tgai ch’èn nos projects. Medemamain discuttainsa en questas sesidas nua che las singulas gruppas stattan. Igl è pia ina maschaida denter far tut ensemen e mintgin che ha empà il focus sin sias fermezzas.

Tgè acziuns avais vus fatg enfin ussa?
S: Nus avain entschiet suenter las empremas demonstraziuns en Svizra a Turitg ed a Berna ad organisar atgnas demonstraziuns e chaumas a Cuira ed en il conturn. Cun il temp avain nus sentì ch’i dovra empà dapli, ch’i dovra era ideas ed acziuns pli concretas da nus. Lu avain nus entschiet ad ans focussar sin singulas tematicas. Per exempel avain nus fatg in’acziun davart Food Waste ed in’autra davart consum e Black Friday. Era tar la revisiun da la lescha d’energia che era tema en il Grischun, avain nus fatg propostas sco questa lescha duai veser ora. Las demonstraziuns dentant èn adina stadas ina gronda ed impurtonta part dal moviment e quellas vulain nus era far vinavant.

Co èn vossas acziuns stadas influenzadas da la pandemia da Corona?
S: Avant la crisa eran nus vid planisar in propi grond project cun ina demonstraziun che na ha natiralmain betg pudì vegnir fatga, aschia che nus savevan all’entschatta betg tgai far ussa. Allura avain nus empruà da vegnir cun novas ideas, ed era propi blera glieud ha giu ideas fetg creativas per far acziuns senza blera glieud. In’acziun che nus avain allura fatg era l’acziun da colurar crappa e scriver si messadis per in bun futur. Quai era lu nossa alternativa per restar vesibel era en questa crisa.

Tgai èn en il mument ils pli gronds problems en connex cun il clima?
S: Il problem è atgnamain restads il medem. Tut en tut - grad durant la crisa da Corona - han ins schon sentì ch’ins ha nabetg pli discurri uschè bler sur dal clima. Blera glieud ha crai anc betg tgapì con malas che las consequenzas da la stgaudada dal clima èn, e quai è il grond problem. Quai è propi anc betg en ils tgaus da tuts schegie ch’ins senta gia ussa tgai che la crisa da clima fa insumma. I dat adina dapli catastrofas, per exempel questa catastrofa cun il ieli ch’era dacurt a Maurizius, ni quella en la Sibiria. Quai ha tut da far cun la crisa dal clima, ed ins senta dapertut las consequenzas. Nus vulain anc adina far attent sin quai, che propi mintgin ha da chapir, che quai è propi privulus e che nus stuain far ussa insatgai. Nus savain atgnamain betg pli perder bler, nus pudain be anc gudagnar.


Grazia fitg a tut ils sponsurs da LATABLA:

  • www.quartalingua.ch
    www.quartalingua.ch
  • Tel: 081 852 45 45
    Tel: 081 852 45 45
  • www.belain.ch
    www.belain.ch
  • Shop online!
    Shop online!
  • La Giuventetgna Rumantscha
    La Giuventetgna Rumantscha
  • Tel. 081 864 01 51
    Tel. 081 864 01 51
  • Tel. 081 864 15 81
    Tel. 081 864 15 81
  • L’Institut dal Dicziunari Rumantsch Grischun
    L’Institut dal Dicziunari Rumantsch Grischun
  • Adüna bun - cafè grischun
    Adüna bun - cafè grischun


Co pon ins vegnir pli conscient e sengaschar per l’ambient?
S: Impurtant è segir da discurrer cun la glieud, cunzunt era cun la famiglia e da s’informar per survegnir dapli conscienzia da la tematica e dad era informar glieud ch’ins conuscha davart las consequenzas. Uschiglio datti cleramain adina chaussas ch’ins po far en sia atgna vita, quai è natiralmain impurtant, sco per exempel buca viagiar mintga stad, ma be questas chaussas tonschan simplamain nabetg pli per propi salvar questa crisa. Igl è impurtant da vegnir activ ed i dovra era ina midada en la politica. Gest cun la lescha d’energia avevan nus contact cun la politica, ma sur la politica va tut vinavant be plaun ed igl è adina grev da chattar propi questas soluziuns ch’i duvrass. Nus pruvain adina da tschertgar il contact ma ans vulain era focussar sin propi avair l’attenziun da la populaziun per quest problem e per las consequenzas.

Jau giavischass ch’ei dat propi in reponderar, pia che propi tut ils umans sentan, che la stgaldada dal clima è prigulusa...

Co pon ins vegnir activs tar la giuventgetgna da clima?
S: Nus avain ina homepage “www.klimastreik-graubuenden.ch”. La chatt’ins atgnamain tut: ina email, links per ir direct sin ils chats da Whatsapp ni Telegram – nus essan cunzunt fitg activs sin Telegram – ed ins po era scriver a nus direct via social media. Là datti ina persuna dal team d’organisaziun chè responsabla per persunas che han interess da daventar activ. Ins po dentant era vegnir ina giada ad ina da nossas sesida senza esser liads.

Tgai giavischassas ti che samidass en connex cun il clima en ils proxims 5 onns?
S : Jau giavischass ch’ei dat propi in reponderar, pia che propi tut ils umans sentan, che la stgaldada dal clima è prigulusa, e che la crisa è schon ussa qua e betg instgai che vegn a capitar insacu en 30 onns. Tgai ch’è naturalmain era anc decisiv è ch’i suonda sin quai era acziuns, ch’i vegn betg mo discurri.

Tgai acziuns èn planisadas sco proxim?
S: I vegn a dar ina emna d’acziun naziunala dals 20 fin ils 25 da settember a Berna. Avant questa acziun datti en l’entira Svizra puspè demonstraziuns, atgnamain nos Come Back suenter la pandemia. Nus vulain puspè esser sin las vias. A Cuira vegnin nus a far venderdis ils 11 da settember ina demonstraziun. Nus vegnin a sa scuntrar a las 17.00 uras davant il Parc da Fontana. Mintgin astga vegnir là, da mintga vegliadetgna, da mintga interess politic, mintgin che quetta che quai tema è impurtant

Text: Naomi Arpagaus, GiuRu
Fotografia: pexels.com

Suonda LATABLA!


Sustegnair

LATABLA è independenta e sa finanziescha tras sponsurs e donaturs

Vulais Vus sustegnair?

SUSTEGNAIR cun CHF 10.-

Da Silvana Derungs (DRG) – La lingua rumantscha è ritga. Quai savain nus sa chapescha. Ma mintgatant essan nus tuttina surprais da tut quai che stat zuppà en in pled – sco p.ex. en in simpel pled sco ir. Per tgi che na po dentant betg leger las 79 paginas da l'artitgel IR en il DRG, preschentain nus qua in pèr insatgs giond palandrond tras la lingua.


1. Ir da platta en fieu

Ina locuziun che ans vegn forsa endament savens per tudestg è «Vom Regen in die Traufe kommen.» Cler, per rumantsch avain nus l'expressiun totalmain transparenta ed explicativa cun «ir da mal in pês» u a la sursilvana «ir da mal en pir» respectiv «ir da mal en mender». Dentant era nus pudessan ans servir dad in bel purtret sco quel dad «ir da platta en fieu». Forsa che vus duvrais la proxima giada l'expressiun engiadinaisa «ir da padella in fö» ubain «ir da platta in fö»? E sche vus vulais absolut insatge cun aua, pudais as inspirar dad Ardez, nua ch'i van «d'aua in fö».


2. Il latg va surora

Quai n'è ussa betg l'expressiun la pli exotica, navaira? Però il fenomen, quel è fascinant e bel. U cura avais vus laschà ir l'ultima giada surora il latg? Ristgai toch puspè ina giada da stgaudar il latg e da laschar crescher la stgima fin a l'ur da la chazzetta observond il bugl dal latg che vul mitschar tras la stgima e sur l'ur ora – «il lat va sü», sco i vegn era ditg! Tge dinamica, ina sort natira vilada en questa padella! … E co clamais vus uss? Sco en Engiadina Bassa «il lat va sura», sco a Beiva «il latg vo orzura» u sco bunamain dapertut «il latg va surora»? U commentais pli narrativ: «il latg va», «il lat va in fö» u «il latg va enta fiug»? … U na capita quai mai tar vus? Perquai che vus as fidais dal proverbi «Dieu lascha ir, ma na surir»? U plitost perquai che vus stgaudais il latg cun il stgimader da la maschina da café? Quai dat halt er ina stgima bellina e nagina pellina disgustusa. En mintga cas: Basta ch'il bun latg chaud cun chanell' e tschigulatta gustia e ch'il cor giaja surora dal daletg.

3.Va va!

«Va va!» Èsi dad ir davent? Dependa dal tun. Ma qua è manegià il «Va va», cun il qual l'Engiadina exprima smirvegl e surpraisa, ma era malcuntentientscha e malpazienzia, refusaziun ed indegnaziun. «Va va, nu’m quintar da quellas!» ubain «Mo va va … tü nu dscharast …» po quai lura tunar. Però co è quai ussa cun il tun? Halt difficil en in text scrit. Ma, dad in «Mo va va va!» raffinà ed indegnà pudais as persvader tadlond l'Impuls «Avava» dad Arnold Rauch. En quel

vegn cità – «Mo va!» – l'autur Cla Biert che na va betg d'accord cun ina tscherta furma grammaticala. «A va!» (Qua l'Impuls)

 

Grazia fitg a tut ils sponsurs da LATABLA:

  • Shop online!
    Shop online!
  • Adüna bun - cafè grischun
    Adüna bun - cafè grischun
  • Tel: 081 852 45 45
    Tel: 081 852 45 45
  • www.belain.ch
    www.belain.ch
  • L’Institut dal Dicziunari Rumantsch Grischun
    L’Institut dal Dicziunari Rumantsch Grischun
  • Tel. 081 864 15 81
    Tel. 081 864 15 81
  • La Giuventetgna Rumantscha
    La Giuventetgna Rumantscha
  • www.quartalingua.ch
    www.quartalingua.ch
  • Tel. 081 864 01 51
    Tel. 081 864 01 51


4. Ir sc'in bischel

Igl è in tema plitost delicat che pertutga tuts, propi tuts: la digestiun. Sco quai che la lingua fa part da noss'existenza, uschia era la digestiun, cumprais sias consequenzas: il passar da corp, ubain, per restar en nossa terminologia, l'ir dal corp. Ils ins, quels da Lavin, respundan perfin a la dumonda «Co vai?» faschond allusiun al bainstar digestiv: «Ma i va cura dür e cura tender.» En Engiadina Bassa vai da corp, en Engiadin'Ota vo que dal vainter e tschels han che va da tgierp – cura che tut funcziuna normal. Sche quai n'avess betg dad esser il cas, vai vess da tgierp en Surselva ubain il cuntrari ch'i va lom. Utrò vai tender ed a Lohn va la blut'ava, sumegliant sco a Trun, nua ch'i va sc'in bischel. E per infurmar tut discret ch'ins giaja sin tualetta, pon ins dir dad ir nua ch'il retg va a pei. Tgi avess pensà: perfin ils retgs han ina digestiun.


5. Sco ch'i vegn, vai

Franc avais vus era gia tschertgà ina'expressiun rumantscha per il tudestg «Wie gewonnen, so zerronnen». Et voilà, qua fiss'la, setga e simpla: «Sco ch'i vegn, vai.» Quai tuna lura p.ex. a S-chanf: «Scu cha que's gnieu, vo que eir», a Casti: «Sco tgi vign, schi vogl» ubain a Mustér: «Sco ei vegn, va ei.» Forsa èsi bunamain memia simpel – be cun quests dus verbs banals ir e vegnir? Però tut na sto gea betg esser cumplitgà. 

...… ed apropos ir e vegnir: Co ins po vegnir per rumantsch, quai vegn il mais che vegn.

 

Text: Silvana Derungs
Fotografia: DRG

Suonda LATABLA!


Forsa er insatge per vus:

Forsa er insatge per Vus:

  • 5 giadas ir ad in ir
    5 giadas ir ad in ir
    Da Silvana Derungs (DRG) – La lingua rumantscha è ritga. Quai savain nus sa chapescha. Ma mintgatant essan nus tuttina…
  • Engiadina, terra fina
    Engiadina, terra fina
    Da Fadrina Hofmann - Stà, temp da vacanzas, e tuot la Svizra para dad esser güsta in Engiadina. Inclegiantaivel, id…
  • 5 fritgs fauss
    5 fritgs fauss
    Da Silvana Derungs (DRG) – La lingua rumantscha è ritga. Quai savain nus ussa bain avunda. Quest mais – amez…
  • 5 giadas in chazzer cunfar
    5 giadas in chazzer cunfar
    Da Silvana Derungs (DRG) – La lingua rumantscha è ritga. Quai savain nus ussa bain avunda. Ils ultims mais avain…

Demonstrai pertge che VUS avais merità noss bun da 50.- per in restaurant en vossa vischinanza.


Il bun da quest mais vain mess a disposiziun da:

Restaurant Piz Linard, Lavin
www.pizlinard.ch

PizLinard logo

 

 Attenziun: Il quiz funcziunescha betg en il navigatur-web "Internet Explorer".
Fotografia: (c) Restaurant Stiva Veglia

 


Registrar e gudagnar:

  
Joomla forms builder by JoomlaShine


 *Cundiziuns: Registraziun per la newsletter da LATABLA. Mintga persuna registrada a partir da 16 onns è legitimada da's participar. La concurrenza vegn administrada unicamain da www.latabla.ch. Participaziun finala fin ils 31.08.2020 a las 22:00. Il num dal victur u da la victura vegn publitgà sin facebook e/u sin www.latabla.ch. In barat u il pajament dal premi n'è betg pussaivel. Tut ils dretgs èn resalvats.



Forsa er insatge per vus:

Forsa er insatge per Vus:

  • 5 giadas ir ad in ir
    5 giadas ir ad in ir
    Da Silvana Derungs (DRG) – La lingua rumantscha è ritga. Quai savain nus sa chapescha. Ma mintgatant essan nus tuttina…
  • Engiadina, terra fina
    Engiadina, terra fina
    Da Fadrina Hofmann - Stà, temp da vacanzas, e tuot la Svizra para dad esser güsta in Engiadina. Inclegiantaivel, id…
  • 5 fritgs fauss
    5 fritgs fauss
    Da Silvana Derungs (DRG) – La lingua rumantscha è ritga. Quai savain nus ussa bain avunda. Quest mais – amez…
  • 5 giadas in chazzer cunfar
    5 giadas in chazzer cunfar
    Da Silvana Derungs (DRG) – La lingua rumantscha è ritga. Quai savain nus ussa bain avunda. Ils ultims mais avain…

La Lia Rumantscha e la Chasa da la Translaziun Looren envidan al lavuratori Traversadas litteraras. Il lavuratori orientà a la pratica sa drizza a persunas activas sin il champ da la litteratura da lingua rumantscha che scrivan, translateschan u lectoreschan texts rumantschs e/u tudestgs. Quest tschintgavel lavuratori metta l'accent sin la prelecziun dad (agens) texts.

Cun sustegn amicabel da la Fundaziun per la cultura Pro Helvetia e da la Fundaziun Oertli.

Venderdi, ils 2 d'october 2020, 10:00–18:00
Junges Literaturlabor JULL, Bärengasse 20, 8001 Turitg
Cun sustegn amicabel da la Fundaziun per la cultura Pro Helvetia e da la Fundaziun Oertli.


Program
09:30–10:00 café en il Kaffeehaus zur Weltkugel, JULL, Turitg
10:00–12:30 Prelecziun dad agens texts cun il coach da retorica Werner Geiger, part I
12:30–14:00 gentar en il Kaffeehaus zur Weltkugel
14:00–15:00 Preleger u performar. Co fan auters? Cun Flurina Badel
15:20–17:00 Prelecziun dad agens texts cun il coach da retorica Werner Geiger, part II
17:00–18:00 en atgna chaussa / runda finala

 
Annunzia e custs
Il lavuratori sa drizza a persunas activas sin il champ da la litteratura cun u senza experientscha da publitgar. Brev da motivaziun cun curs da vita fin ils 21 da settember 2020 per e-mail a: This email address is being protected from spambots. You need JavaScript enabled to view it.

Il dumber da participantas e participants è limità. La participaziun e l'alimentaziun èn gratuitas; ils custs da viadi surpiglian las participantas ed ils participants sezs.

Per ulteriuras infurmaziuns contactar a:
Sara Francesca Hermann, Lia Rumantscha: This email address is being protected from spambots. You need JavaScript enabled to view it.

Text: Lia Rumantscha
Fotografia: pexels.com

 


Sustegnair

LATABLA è independenta e sa finanziescha tras sponsurs e donaturs

Vulais Vus sustegnair?

SUSTEGNAIR cun CHF 10.-

Dad Uolf Candrian (GiuRu) - Avon ch’il Surmir ha votau, haiel jeu teniu tschelau mia atgna oppiniun. Sco president dalla GiuRu sai jeu gir che nus lein contonscher tut la giuventetgna romontscha e perquei acceptar tuts meinis. Il discuors entuorn rumantsch grischun denton impedescha da finalmein tractar concrets problems e schar star d’in maun quei project invan. Sch’il cavagl ei carpaus ei da seglier giu dil carr.


Quei vehichel ei mai staus planisaus per quei intent ch’el ei vegnius malduvraus. La fallida motivaziun ha schau seglier il Cantun sil carr sperond da spargnar raps ell’educaziun en tschun idioms. Spargnar ella scolaziun ei mai ina buna motivaziun. Perquei sa in pass anavos tier igl origin sa era esser in pass anavon. Lein dar in sguard el vargau. Jeu vi buc ir memia lunsch anavos, ei tonscha da turnar all’entschatta dalla germanisaziun entras la Svizra suenter 1848. Il lungatg romontsch ei vegnius emblidaus tier la fundaziun dalla Svizra. Pér quei squetsch ha fatg fiug sut il tgil a quels che han sentiu sco lur patria ed identitad culturala svaneva rasant.


Emprems mieds d’instrucziun


Aschia ha Peder Candrian 1856 publicau siu cudisch d’instrucziun “Problems aritmetics per scoulas, insembel culs resultats appartenents” el dialect romauntsch dell’Engiadina ota risguardond en sia ortografia tschellas varietads. Candrian scriva numnadamein senza duvrar tipics plaids dall’Engiadina Aulta, aschia sappien ils scolasts, habels da capir tuts idioms, tractar ils problems a bucca e schar sligiar ils scolars ils quens senza problem da capir siu lungatg. Exact quei fuss stau in’avischinaziun migeivla cun colligiar ils idioms denter els, cuntrari a l’emprova ch’ei ida da l’aua giu da Gion Antoni Bühler che leva fusiunar ils lungatgs romontschs entuorn 1867. In problem tier Bühler ei ch’el ei s’orientaus sulet all’ortografia dil sursilvan da messa, cunzun tenor pader Baseli Carigiet. Cun piarder Cuera sco capitala culturala romontscha ha ei numnadamein dau in’interesanta midada el territori renan. Normalmein, seigi per cumprar en ni per ir tiel dentist, van tuts adina dalla val giu – sco l’aua.


Peder Candrian derivond d’in vitg paritetic scriveva romontsch da priedi, enconuscheva denton era il romontsch da messa. La scripziun reformada haveva manteniu ligioms tier l’Engiadina ed haveva sesviluppau pauc. Mustér denton ei daventau entras la claustra center cultural e religius dalla vallada renana ed ils ligioms tier l’Engiadina ein vegni snegai. Denter auters studegiai ei Giachen Casper Muoth da Breil ei vegnius incumpensaus entras il Cantun da scaffir in romontsch dil Rein unificau. Quei ha el fatg cun premura. 1890 ei ina cumplexa teoria cumparida e vegnida stampada per tuts scolasts. Ses romans e sias historias denton scriveva el vinavon el romontsch da messa, siu lungatg dil cor. Tgei cudischs ein vegni legi? Negin ha tuccau en la schetga teoria, oz scrivin nus tuts romontsch da messa. En consequenza ei il cugn daventaus pli gronds e las varietads sutsilvanas stevan cheu senza sustegn.

 

Grazia fitg a tut ils sponsurs da LATABLA:

  • Tel: 081 852 45 45
    Tel: 081 852 45 45
  • Tel. 081 864 15 81
    Tel. 081 864 15 81
  • La Giuventetgna Rumantscha
    La Giuventetgna Rumantscha
  • L’Institut dal Dicziunari Rumantsch Grischun
    L’Institut dal Dicziunari Rumantsch Grischun
  • Shop online!
    Shop online!
  • www.belain.ch
    www.belain.ch
  • Adüna bun - cafè grischun
    Adüna bun - cafè grischun
  • Tel. 081 864 01 51
    Tel. 081 864 01 51
  • www.quartalingua.ch
    www.quartalingua.ch


Ils pigns vegnan schmaccai


Dasperas eran gest quellas valladas periclitadas il pli ferm. Il fatg che representants sutsilvans han fatg attent sil prighel muossa quei. Sch’enzatgei vegn tematisau ei quei in indezi che la fin da quei s’avischina, seigi la democratia consensuala ni il lungatg. Culla germanisaziun da Valendau e Versomi ei in dils dus ligioms denter Sur- e Sutselva gia sparius pli baul. Uss deva ei cheu negina unitad pli. Trin, Flem e Domat ein suttamess alla dicziun dalla Surselva. 1919 excloma Giachen Conrad ch’ei seigi neras uras, quei clom da Cassandra porta fretg e la Ligia Romontscha vegn fundada.
Suenter 1943 emprova la Ligia Romontscha cun Giuseppe Gangale da salvar quei territori romontsch cun crear in niev idiom sutsilvan. Il cugn ei denton gia mess, bandunar quella ortografia da tetg senza fundament cultural ei denton schabegiau senza retenientschas. Mo el pign ha nuot saviu exister gitg. Havevan Prèz, Veulden e Sched 1950 aunc structuras intactas cun scolas e scolettas romontschas e colligiaziuns tier vitgs en Surselva (Trin, Sagogn, Luven) ein quellas svanidas oz. Perquei eisi fetg ferm sche Zegna Pittet-Dosch gi che “la madema schliaziun per igl antier Surmeir è la fegnameira.” Evitar il pir sco en Sutselva. Fusiunar la Renania culla Romania, sut in num senza funs ed exclusiv per la Surselva, ha tagliau ils davos ligioms existents. In territori da tschep intact ei denton elementar e necessari per pavlar nies lungatg e crear novas expressiuns.


Tuts ensemen egl avegnir


Cul rumantsch grischun schabegia puspei exact il medem sco avon tschien onns. Vischnauncas al cunfin linguistic sco Trin, Domat e la Val Müstair stattan ussa cheu tut persulas cun lur lungatg artificial. Sche tuts targessen quei carr fuss ei stau pusseivel, mo quei drova unitad. Semplamein empruar senza ponderar e silsuenter schizun vuler sfurzar – che quei va mai era bein clar! La Pro Idioms ha giu sempel, mo els vesan il giavel vid la preit cura ch’ei legian rumantsch grischun. Dasperas ei la preit exact il liug nua ch’in lungatg placativ sauda. Aschia translateschan ei perfin ils taccaders verds che la GiuRu ha creau pigl entir territori romontsch per sursilvan. Exact cheu, tiel stampar, nua che RG ed unitad fa senn – e tgei fa la Ligia? Ord tema da piarder il sustegn dils populists stampar cartas postalas cun stgirats en sis differents romontschs. Stupid, mo ins ha gie viu ch’il vent ei ius cul tetg senza fundament en Sutselva, ei drova la basa, il pievel romontsch. Tuts romontschs, ella Bassa ni sicheu, drovan in territori da tschep ed il lungatg a scret per surviver, illusoric ei nies entir cumbat.
Tgei che pertucca la digitalisaziun essan nus propi aunc adina sil stan dad avon viers 30 onns, la discussiun pro e contra ha frenau tut il progress e l’innovaziun. La Ligia Romontscha ha dau orda maun las hottas e las valladas fermas han creau lur agens vocabularis online, ils pigns idioms ein vegni sut las rodas mo era ils vocabularis perschuadan buc, era il pledari grond buc. La punt sur ils idioms vegn era cheu buca reactivada, dasperas fuss quei uss l’emprema gada ella historia dil romontsch pusseivel e zuar interlinear – sco el 11avel tschentaner el codex claustral. Ideas ein cheu e nos perdavonts eran buc adina pli tups che nus, mo nus stuessen finalmein emprender ord ils sbagls. Peder Candrian havess giu quei sensori, sia dunna Marinesa era poeta. Tuttina ei lur engaschi per nies lungatg ius en emblidonza – e Peder strusch pli in prenum tolerau en quella scripziun reformada.

Fontaunas
1 Candrian, Peder. Problems aritmetics per scoulas, Coira: Stamparia da Pargätzi & Felix, 1856.
2 Muoth, Giachen Caspar. Grammatica romontscha-tudestga, contenenta ils principals elements formals dil lungatg tudestg en lur relaziun cul lungatg romontsch dil Rein, 1890.
3/4 Bundi, Martin. Zur Situation des Rätoromanischen in Graubünden, Cuera: Ediziun Vertex, 2014 p. 37, p. 21.
5 Bezzola, Reto Raduolf. Litteratura dals Rumauntschs e Ladins, Cuera: 1979 p. 325.

Text: Uolf Candrian, GiuRu
Fotografia: pexels.com

Suonda LATABLA!


Sustegnair

LATABLA è independenta e sa finanziescha tras sponsurs e donaturs

Vulais Vus sustegnair?

SUSTEGNAIR cun CHF 10.-

Engiadina, terra fina

Da Fadrina Hofmann - Stà, temp da vacanzas, e tuot la Svizra para dad esser güsta in Engiadina. Inclegiantaivel, id es ün dals plü bels lös per far vacanzas in quist pajais. L`Engiadinaisa ha pero bainquant daplüs motivs per viver in Engiadina co la bella cuntrada.

Mincha bunura fetscha listess gir cun meis chan, vegn sur la punt da lain, lung l`aual Clozza fin a l`ur dal cumün. Eu pass speravia a prada e chucals chi`s giaschaintan in lur tschoc pro la pauraria, lura aintra darcheu in cumün, illa part veglia da Scuol Sot. Là ingio cha las chasas han buttaschuns, ingio cha las s-charpas fan canera sün salaschada. Pro`l bügl fetscha üna posina, baiv ün pa aua minerala our dal chüern e vegn lura pro`l Volg per pan. Fingià cun entrar in butia am vain incunter l`odur da pan frais-ch. Culla butiera duna üna baterlada intant cha`l chan spetta davant porta. Lura chamina sü da Bagnera, cuc pro`l hotel «Engiadina» aint dal portun avert per far chau a mi`amia chi posseda quist chasamaint istoric – id es la chasa illa quala Cla Biert es creschü sü. Mia spassegiada cuntinua sü da Rablüzza, üna giassa stippa. Minchatant giova la pitschna Bigna fingià davant la chasa sül spelm e salüda tuot allegra cur ch`eu chamin da la foura sü. Eu pass la scoulina, la plazza da giovar, la chasa cumünala e lura eschna inavo e meis di da lavur po cumanzar.

La chasa cun istorgia
Eir eu viv in üna chasa cun buttatsch, üna chasa engiadinaisa chi sta fingià daspö 400 ons. Vi da la fatschada sun eternisadas las vopnas da nos perdavants. Sün fotografias veglias da Scuol as vezza minchatant eir nossa chasa, grond müdà nu s`ha seis aspet. Eu sun creschüda sü davo la müraglia grossa da quista chasa. Ella d`eira per mai adüna ün lö prüvà. Da pudair sezzer d`inviern sül bankin pro la pigna da crap choda e leger ün cudesch intant cha coura naiva d`eira per mai ün mumaint da furtüna. D`instà conserveschan ils mürs il frais-ch in chasa e permettan uschea üna sön agreabla la not. Cur cha mia nona es morta n`haja surtut üna part da mia chasa materna. I d`eira üna decisiun da cour. Eu n`ha culuri las portas e`ls radiaturs blau – ün blau maritim. Ed üna paraid da las stanzas dals uffants es gelga, ün gelg chod sco`l sulai. Uschea vaina ün zich Caribica in chasa, eir cur chi sbischa dadoura. Cur ch`eu n`ha surtut quista part d`chasa daiva amo duos schlers cun fuond da terra ed assas veglias chi definivan il lö ingio chi gniva deponada la mailinterra. Intant es ün schler mia stanza da durmir, dad üna vart creschan apricosas bod aint da fanestra, da l`otra vezza süls rösers. Tschel schler es dvantà ün bogn e be la paraid cun crappüffels sü da l`En algordan a la lung`istorgia da quista chasa.

Grazia fitg a tut ils sponsurs da LATABLA:

  • Shop online!
    Shop online!
  • Tel. 081 864 15 81
    Tel. 081 864 15 81
  • L’Institut dal Dicziunari Rumantsch Grischun
    L’Institut dal Dicziunari Rumantsch Grischun
  • Adüna bun - cafè grischun
    Adüna bun - cafè grischun
  • Tel. 081 864 01 51
    Tel. 081 864 01 51
  • www.quartalingua.ch
    www.quartalingua.ch
  • Tel: 081 852 45 45
    Tel: 081 852 45 45
  • www.belain.ch
    www.belain.ch
  • La Giuventetgna Rumantscha
    La Giuventetgna Rumantscha


Il mailer – ün zich patria
Eir il mailer in üert es vegl. El es gnü implantà cur cha mia nona es nada, dimena avant bod 100 ons. L`es ün bös-ch grondius cun romma ferma e ragischs profuondas. Meis uffants rampignan fin süsom ingio ch`els han montà ün`assa per star pachific e mantgnair la survista. Our d`üna sadella ed üna sua han els zambrià üna tschirella culla quala els transportan mangiativas fin sü illa tschima dal bös-ch. Minch`inviern disch meis bap: «Quista naiv nu rivarà`l plü da portar». E listess è`l amo adüna qua, nos mailer. El dvainta bainschi vegl. Quista stà ha`l singulas manzinas cun föglia gelga. Alch malatia. «I füss da schmerdscher quist bös-ch», ha dit meis frar – e meis uffants han protestà veementamaing. Eir eu füss trista scha`l mailer nu füss plü. El spordscha minch`on sia frütta, dà sumbriva e`ns daletta da prümavaira cun sias flurs e d`utuon cun seis büschmaint dad or. Il mailer significha ün zich patria.

Sind Sie eine Eingeborene?
In fuond nu sun eu ün tip patriotic, almain na schi`s tratta dad esser Sviza. Patria nun es per mai colliada cun naziunalità, mo cul lö, cull`aigna istorgia, cun algordanzas, cun umans chi stan a cour e culla lingua natüralmaing. Sün plazza da scoula vegna discurrü a Scuol amo rumantsch, meis uffants cugnuoschan las chanzuns dals antentats, dodan subit chi chi vain dad Ardez o da Ramosch, scrivan cumponimaints e fan teater in lur lingua materna. Els as sun consciaints ch`els appartegnan ad üna minorità, cha lur lingua es preciusa – ed els sun superbis d`esser Rumantschs.
«Sind Sie eine Eingeborene?», m`ha dumandà üna jada üna turista. I`l prüm mumaint d`eira ün zich consternada da quista dumonda. Lura pero m`esa dvantà consciaint ch`eu sun precis quai. Üna Engiadinasa nada e creschüda sü in Engiadina. Engiadinaisa tras e tras dimena. Tuornada davo desch ons da la Bassa our d`increschantüm pella patria, pella bellezza da las muntognas, pel cumün cullas chasas implidas cun orma e la lingua melodiusa illa quala eu insömg. Tuna patetic? Schi, quai es vaira. E lura?! La vita as lascha oramai giodair plü bain schi`s po viver là ingio chi`s sainta dachasa.


Text e fotografia: F. Hofmann, Scuol

*In "La columna" descriva Fadrina Hofmann mincha mais quai chi occuppa e movainta ad üna schurnalista e mamma in Engiadina.

 

 

Suonda LATABLA!


Forsa er insatge per vus:

 


Tge porta la stad?

A tè? A mè? A nous?

En de suglialeiv,
igl vent sur la seiv.
Manond ena veia crappousa
tras tulias spinousas.

Conquistond las muntognas,
sa mossan scu cadagnas.
Sfardantond aint igls lais argients,
nutria digls dotgs currents.

Girond las evlas dascousas,
deglia dallas muntanelas.
Tschivlottond las merlotschas
sot flurentas saletschas.

En de impressiunont vo a fegn.
Semis reveivan sainza cunfegn.

Xenia Stäger



Grazia fitg a tut ils sponsurs da LATABLA:

  • Tel. 081 864 01 51
    Tel. 081 864 01 51
  • Tel: 081 852 45 45
    Tel: 081 852 45 45
  • www.belain.ch
    www.belain.ch
  • L’Institut dal Dicziunari Rumantsch Grischun
    L’Institut dal Dicziunari Rumantsch Grischun
  • Shop online!
    Shop online!
  • La Giuventetgna Rumantscha
    La Giuventetgna Rumantscha
  • www.quartalingua.ch
    www.quartalingua.ch
  • Adüna bun - cafè grischun
    Adüna bun - cafè grischun
  • Tel. 081 864 15 81
    Tel. 081 864 15 81



Text e fotografia: Xenia Stäger, GiuRu

Suonda LATABLA!


Sustegnair

LATABLA è independenta e sa finanziescha tras sponsurs e donaturs

Vulais Vus sustegnair?

SUSTEGNAIR cun CHF 10.-

Chasa Editura Rumantscha - Per il 100avel anniversari dal autur engiadinais Cla Biert vegn publitgà qua ina schelta da ses raquints. Biert è in dals auturs fitg impurtants per la cultura e litteratura rumantscha.
Quest cudesch nov cuntegna ina tscherna da raquints pli u main enconuschents e singuls texts inedids u emblidads. Plinavant vegnan integradas fotografias ed illustraziuns sco er commentaris dals dus romanists Annetta Ganzoni e Rico Valär

In extract:


Cuosps

Da Nadal, ils uffants da famiglias povras survgnivan cuosps, tschertas s-charpunas inflodradas, cun soulas da lain. Davo chi vaiva naivü e cha la giassa d’eira battüda, schi quels cun cuosps sglischivan cun ir amunt, giaivan in schgniffas e vaivan fadia da rivar sün plazza da scoula ant chi vess battü las ot. Mo nusoters chi nu vaivan cuosps, nus nu faivan nimia schnöss, anzi, nus vaivan invilgia, perche cha culs cuosps as pudaiva schlisolar aval, davo scoula, da Bagnera giò in d’üna tratta fin giò’n Plaz.
Eu sun i ün di pro’l signur ravarenda e n’ha dit:
«Eir eu sun ün pover, sco Schimun!»
«Dimena ün pover, mo bain», ha dit il signur ravarenda, «e lura?»
«E lura, signur ravarenda, e lura, ö char signur ravarenda, dat eir a mai cuosps!»
Mo el nun ha pudü dar ils cuosps; el ha dit:
«Teis bap es ün hom da bain, di ch’el dess el cumprar cuosps per tai!»
Eu n’ha puplà lönch, mo meis bap nun ha cumprà cuosps, cha quai nu fetscha dabsögn, cha ün pêr s-charpas l’on saja plü co avuonda e cha mamma dess metter dvart tuottas per meis fradgliuns.
Ün bel di n’haja dat man la zangua e n’ha strat oura tuot las guottas da mias s-charpas. Lura tillas n’haja missas aint il last e n’ha cloccà cul martè sülla soula fin chi d’eira tuot glisch.
Uei, co chi sglischivan!
Eu gniva al vent giò da Craista, üna straglia fich stipa tanter Scuol suot e Scuol sura, davo la schlerna chi’s vaiva fuormada, cun ün pè davo tschel. I d’eira da verer da tgnair la balantscha, mo cul tach as pudaiva regular ün pa la früda, frenar pro las stortas e masinar per nun ir aint pels mürs.
Quai giaiva sco ir cun alas; ün toc aval, davo traversà la stradella dal Parc, gnanca nu’s sentiva plü il glatsch suot ils peis; intuorn las uraglias soflaiva ün sibelin dschet, las chasas giaivan be sulettas dasper mai via, ils tets gnivan gronds e tschiraivan dalunga e sfuondraivan, las portas d’chasa faivan boccas schlinchas, lura spalancadas riaintas e lura darcheu tortas da tschella vart, e las fanestras guardaivan guersch davo mai, cun invilgia. Las uraglias pizchaivan dal fraid, eu clomaiva dadotezzas: «Buna saira!» als vaschins, mo eu nu dudiva meis salüd perche ch’eu d’eira uossa ün eroplan, mia bratscha schladada d’eiran las alas, ed eu svolaiva sainza pais surour tuot il muond.

Prüma publicaziun dal 1973; tenor la versiun corretta da l’autur aint il relasch.



Il cudesch cuosta CHF 30.–; da retrar illas librarias o suot www.chasaeditura.ch

Cla Biert: L’odur dal füm
Raquints, Rumantsch vallader
Commentaris: Annetta Ganzoni, Rico Valär
288 p. CHF 30.00
ISBN 978-3-03845-068-9
Chasa Editura Rumantscha 2020


Vernissascha da cudesch: 
Dumengia, ils 26 lügl 2020,
a las 11.00 uras, i’l rom da la Festa centenaria per Cla Biert illa sala cumünala da Scuol

Ulteriuras preschentaziuns:

Gövgia, ils 27 avuost 2020,
a las 18.00 uras,
illa Biblioteca Chantunala, Cuoira 

Sonda, ils 7 november 2020,
a las 17.30 uras,
als Dis da litteratura a Domat
 

 
ClaBiertCla Biert (1920-1981)
Cla Biert è naschì a Scuol. El ha absolvì il seminari da scolasts a Cuira e serrà giu sco magister secundar a l'universitad da Turitg. Biert ha instruì en l'Engiadina ed a Cuira. Sper sia lavur sco scrivent è el s'engaschà per la cultura e lingua rumantscha. 1955 ha Cla Biert retschavì il premi svizzer da la fundaziun Schiller, pli tard lura era il premi da la Cuminanza Radio Rumantsch ed il premi da renconuschientscha dal chantun Grischun.

 

Text e fotografia: Chasa Editura Rumantscha

Suonda LATABLA!


Sustegnair

LATABLA è independenta e sa finanziescha tras sponsurs e donaturs

Vulais Vus sustegnair?

SUSTEGNAIR cun CHF 10.-

Pagina 1 da 19

Reclama:

Newsletter:

Adressa d'email:

Prenum:

Num:


POPULAR IN QUESTA CATEGORIA:

Buna glüna

17 da schaner 2018

Da Romana Ganzoni - Uossa suna rivats a Landquart. Il figl da 12 ons dumonda a la mamma, scha quist „village“ plain roba plü bunmarchada, plain marcas, plain „labels“, plain prodots...

La guida

14 da november 2017

Da Romana Ganzoni - La guida, Maria Rita, muossa a giasts seis cumün Sant'Angelo Muxara in Sicilia. Ella fa quai per raps, 60 euros la persuna. Uschigliö nu's rivessa pro...

Cars salids

29 d'avust 2017

Dad Annatina Nay - ... dalla Spagna, Italia, Grezia, dad Amsterdam ni New York! Cu has ti scret tia davosa carta postala, a maun, cun taccar si ina marca? Tgi...

Buc pli schi fitta ed empau anti

13 d'avrigl 2017

Dad Annatina Nay - Jeu sun uss anti-fitness e stoi conceder. Il center da fitness hai jeu gia daditg buca pli viu da dadens. Tschei di ha ina dil center perfin...

Concurrenza: 24 bieras per il dretg tip - Svizra cunter Brasilia

12 da zercladur 2018

La biera stagiunada, na filtrada vain prodütta daspö il 2004 a Tschlin e quai cun üna qualità constanta. Ella vain fatta exclusivamaing our da malt «Granalpin», our dad offa biologica...

La Cana...

24 d'avust 2016

Da Bettina Vital - In tschercha dals uors chi vivan pacific in libertà e dad otras aventüras cul camper, quinta Bettina d’ün pajais vastischem chi ha las listessas duos culurs...

Fit, pli fitta, fitness! Nr. 1

11 da favrer 2017

Dad Annatina Nay - In onn niev cun massa novs propiests. Varga in dudischavel digl onn 2017 ei uss denton gia historia. Suandeis aunc adina vies plan? Buca fimar, beiber alcohol...

Fit, pli fitta, fitness! Nr. 2

14 da mars 2017

Dad Annatina Nay - Fitness ei aunc buc daventau miu niev hobi e probabel vegnin nus mai ad esser megliers amitgs – il fitness ed jeu. Mo jeu serebetschel uss regularmein...

Go to top