Da Romana Ganzoni - D’incuort n’haja let dad üna vernissascha a New York. Davant ün dals purtrets exposts as vaivan posiziunats umans gritantats per evitar cha oters possan contemplar il purtret, ün’ouvra da l’artista Dana Schutz. Ella as vaiva laschada inspirar dad üna fotografia (iconica) chi muossa ad ün giuven nair lintschà dal 1955. Il problem 2017: Il mat sülla fotografia d’eira nair, l’artista Schutz es alba. Quels chi staivan davant il purtret d’eiran da l’avis cha quai nu giaja. Duos artistas han dafatta propost da desdrüer l’ouvra da Schutz.

Quai svaglia noschas algordanzas. Las aderentas dal movimaint chi vezza critic l’esser alb (Critical Whiteness) e descriva l’act da’s referir in ün tschert möd sün’ün’otra cultura sco Cultural Appropriation (voul dir: invöl) dschessan: No lain proteger üna minorità, üna gruppa suotprivilegiada, supressa da la majorità chi fa abüs, pigliand davent ogets o simbols a las victimas.

„Check your privilege!“ es lur sbraj da battaglia per far attent a relaziuns da pussanza e discriminaziun. Cha illa appropriaziun chapitalista vegnan declerats ogets tradiziunals da differentas etnias sco roba e stratta our da lur context, dischna. Quai possa pertoccker musica o sot, simbols, ceremonias, vestits, clinöz, frisuras, ma eir il stil da lingua e cumport social.

Grazia fitg a tut ils sponsurs da LATABLA:

  • Tel. 081 864 01 51
    Tel. 081 864 01 51
  • L’Institut dal Dicziunari Rumantsch Grischun
    L’Institut dal Dicziunari Rumantsch Grischun
  • www.belain.ch
    www.belain.ch
  • Tel: 081 852 45 45
    Tel: 081 852 45 45
  • Shop online!
    Shop online!
  • Adüna bun - cafè grischun
    Adüna bun - cafè grischun
  • Tel. 081 864 15 81
    Tel. 081 864 15 81
  • www.quartalingua.ch
    www.quartalingua.ch
  • La Giuventetgna Rumantscha
    La Giuventetgna Rumantscha


Tschertas gruppas interpreteschan quistas invistas in möd excessiv, vezzan dapertuot ün „trigger“, ün impuls per üna re-traumatisaziun da minoritats o victimas, per exaimpel ils organisatuors d’ün concert da punk da la band „Feine Sahne Fischfilet“ a Bielefeld. Il percussionist ha trat oura sül palc seis t-shirt – e’l concert es gnü interruot. Pervi cha’l muossar il corp sura masculin saja ün act da violenza patriarcala e cunter l’uorden da chasa. O la reuniun chi ha appellà cun ün scrit pro l’entrada cha albs cun uschèdits „Dreadlocks“ o „Rastas“ nu sajan bainvis. Exagiarà, o? Da l’otra vart: Fingià avant ons n’haja pensà, cha ün Maori as sto agitar a mort, sch’el vezza ils „tribal tatoos“ da sia cultura süls bratschs da quels da Bümpliz, Barcelona e Berlin. Microggressiun sün pel. E pro no? Esa Cultural Appropriation, esa microaggressiv, esa ün trigger, scha üna turista as cumpra morins chi stan per l’emigraziun engiadinaisa e metta sü quels, voul dafatta cumplimaints da mai? O scha inchün da lingua tudais-cha chi nun ha ingüna relaziun cul rumantsch am bombardescha adüna culs pleds: Che bels mumaints! O eir uschè ün elemaint verbal da culissa movibla: Pachific. Forsa eir: Allegra. Pleds chi vegnan strats our dal context da lingua e cultura rumantscha per dar culur o per far reclama. Abüs?

O co esa cun quist’architectura neoengiadinaisa da kitsch, conglomerats, immens chasamaints cun schmachà aint abitaziuns sainza fin, e sülla fatschada sgrafits e proverbis rumantschs? O quist nouv proget: Ün impressari sainza ragischs svizras chi voul s-chaffir ün costüm engiadinais per las camarieras aint ils hotels, uschè cha quellas nu portan plü Dirndels (sic!), ma alch plü „autentic“? Am das-cha agitar?

Text: R. Ganzoni, Schlarigna
Fotografia: D. Gustin, Tschlin
Prüma publicaziun: Lügl 2017

Suonda LATABLA!

Da Romana Ganzoni - La mima cha Nina admiraiva daspö adüna vaiva regalà ad ella quella broscha da corallas stupenda. Avant blers ons. Üna broscha chi cumbatta l'ögliada maligna, ha dit la mima, l'ögliada chi porta il nosch. "Nosch", quai vain da "nocere", far don.

In Talian daja il proverbi „non tutto il male viene per nuocere“. Na tuot il mal vain per far don. Quai vulaiva Nina (chi vaiva bleras temmas diffusas) gugent crajer. Ma cunquai chi nu's sà ouravant, chenün destin o che persuna chi vain per teis ütil e chenün o chi per teis don, esa meglder da far attenziun. Far attenziun cun ün bel clinöz nun es üna catastrofa. Ha pensà Nina (chi’s travestiva e decoraiva gugent).

La broscha d’eira ün bös-chin da coralla ferm e tais da la Sardegna, quella coralla cotschen sang, la coralla mediterrana. La mima vaiva dit, cha quai saja l'unica culla forza vuglüda per cumbatter il "malocchio". Uschè ha nom l'ögliada chi porta il mal e la sufrentscha.

A Nina nu d'eira cler, co cha la vess da funcziunar, quista protecziun. Es quist bös-chin cun sias manzinas per glieud noscha uschè complex che'l attira tuot l'attenziun, tschüch’oura la forza our da lur ossa e lur spiert? L'ögliada dal malfattur in spe palpa a dretta ed a schnestra, sü e giò pels romins, e’s perda? Tenor quista teoria füss la glieud chi giavüscha dal mal ad oters totla. Bel füssa!

Puchadamaing nun sta la malvulientscha in relaziun cun ün potenzial cognitiv  o intellectual, ma cun otras forzas cha Nina nu vulaiva perscrutinar uschè precis, i tilla bastaiva plainamaing dad observar che chi vain tut a man sün quist muond, che cha tscherts umans fan cun oters. Il motiv per quists crimens nu d’eira seis pisser, pustüt na sch'ella füss statta la victima. Sch'inchün vess decis da büttar sün ella quist'ögliada trida füssa oramai stat massa tard, lura nu vess güdà neir la psicologia moderna chi disch, cha l’aggressur es svessa la plü gronda victima.

Grazia fitg a tut ils sponsurs da LATABLA:

  • Tel. 081 864 15 81
    Tel. 081 864 15 81
  • La Giuventetgna Rumantscha
    La Giuventetgna Rumantscha
  • Tel. 081 864 01 51
    Tel. 081 864 01 51
  • www.belain.ch
    www.belain.ch
  • L’Institut dal Dicziunari Rumantsch Grischun
    L’Institut dal Dicziunari Rumantsch Grischun
  • Shop online!
    Shop online!
  • www.quartalingua.ch
    www.quartalingua.ch
  • Tel: 081 852 45 45
    Tel: 081 852 45 45
  • Adüna bun - cafè grischun
    Adüna bun - cafè grischun


Nina portaiva la broscha di per di sün seis pet, sper seis cour.

Ella nu vulaiva pardunar ad ingün chi giavüschaiva ch'ella rumpa chomma o perda sia buorsa – o ch’ella moura. Ella vess giavüschà al aggressur ch'el rumpa chomma o ch'el perda sia buorsa (la mort, quai nu giavüschaiv’la ad ingün, quai porta disfurtüna). E quai füss tantüna eir statta la funcziun chi's pudaiva sperar ch’ün bös-chin da coralla sper il cour haja: ch'el bütta inavo e refletta il giavüsch da l'oter. Cha'l funcziuna sco'l spejel da Perseus per Medusa, e cha la persuna culs impissamaints negativs stetta là – stutta, petrifichada, missa a püt.

E che füss, as dumandet Nina davo ün inscunter ed ün telefon zuond curius cun sia mima, scha la duonna ch’eu admir daspö adüna füss la persuna chi’m vuless metter in malura, sch’ella vess mis aint tuot seis ödi in mia „protecziun“, la mima cull’aura da signura, dal incuntschaint, dal muond, chi’d es statta e  restada meis idol sur ons. Che füss alura?

Nina as faiva pissers, charezzand la broscha, rivind e serrand la guogla veglia dad argient (o d’alch oter material, forsa tambac) milli voutas -  fin ch'ella ün bel di d’eira ruotta giò. Füss uossa stat il bun mumaint da tour serius il pitschen dubi cha quist mobel chi pussibiltescha ch'ella metta sü la broscha sülla blusa, sül pet, sper il cour, es il mecanissem per rivir il chavagl trojan chi invadescha ad ella cun noschs impissamaints e disfurtüna?

Ma na. Che fantasias! Nina ha laschà metter sü be aposta pro l'orais üna guoglia reschnouva ed ün guaffen per franchir da spür or, 18 carats, per 450 francs. Ella ha dimena investi abundantamaing i'l mobel. Nina vaiva, imbellind il clinöz, acconsenti ch'ella porta ün regal ambivalent.

Ün bel di, i d’eira stà, es la broscha tuot in üna jada crodada giò per terra e Nina es zappada lasura per sbagl, il clinöz es ruot in tanta tocs. Il prüm mumaint d'eira Nina tristischma, davo pacas secundas però s’ha fat viv ün sentimaint da cuntantezza, ella d’eira schligerida e nu savaiva perche.

Nina ha clet sü mincha tockin cotschen, l’ha mis davent, in ün bel sachin da valü, pensand da laschar cummodar bainbod la bella memorabilia. Ma quai nun ha’la mai fat. Ella ha invlidà il bös-chin da corallas, ella ha invlidà, ingio ch’ella vaiva miss il sachin e nun ha mai plü pensà vi dal concept dal „malocchio“.

Text e fotografia: R. Ganzoni, Schlarigna

Suonda LATABLA!

Da Dominique Dosch - Igls treis students Curdin,  Juliette e Larissa s’antopan regularmaintg aint igl Café Belvédère a Friburg ed on adegna da rachintar ensatge. I dat discussiuns profondas davart igls studis ed igl mond – pero betg sainza bavrondas allegrontas ed enqualtgi tgutgareias.

Curdin, Juliette e Larissa tschaintan puspe eneda sen la terassa digl Belvédère. Curdin ò monto igls sies spievels da suglegl e posa cumadevlamaintg igl sies bratsch sen la soptga dasperas. Larissa e Juliette tschaintan visavi e stattan mal tg’ellas on amblido lour igliers. Tuttegna giolda Larissa la bela vista suglialeiva, dantant tgi Juliette para d’esser en po absainta.

“Ah, tge belezza d’en de!”, suspeira Curdin cuntaint. “Ma bagn spezial da rastar cò eneda la fegn d’emda...” Larissa catta: “Aint igl Grischun mantgantainsa chest’eda navot. Scu para ègl treid’ora.” Curdin sa drezza se immediat. “Ha! Oss ègl taimp da dar botta per stetga! Ia tarmet gist fotis agls genitours...” Curdin peglia nonavant igl sies telefonign. “Ni no cò aint igl suglegl.” Ellas stattan a garnogl sper Curdin ed el stenda igl sies bratsch schi gliunsch scu tg’el pò. “Caschiiiiel!” Juliette stò reir. “Perfetg!” – “Pertge dis ti chaschiel?” Larissa antscheva: “Ansasez schainsa...” – “Per far reir Giulietta, tg’è oz schi quieta”, l’interrompa Curdin. Larissa struba igls îgls: “Lascha star las tias remas.” Ellas sa tschaintan puspe cugl dies cunter igl suglegl. “Ma el ò raschung, te ist propa quieta oz. Ègl ensatge?” Juliette dei perplexa: “Na, na. Tut en urden.” Curdin crei da santeir ainten la sia vousch tg’ella è betg digl tot sincera. Larissa cuntinuescha: “Alloura rachinta ensatge!” Juliette stebgia en mument. “Ah, jau hai emprendì in nov pled rumantsch...” Larissa targleischa gio. “Ah ea? Tgenegn?” – “Craclin!” Silenzi.

Curdin e Larissa vardan l’egn se per l’oter. “Tge è chegl?” Juliette è stupeida. “Na savais betg? Quai è in bretzel”, dei’la alla franzosa. Curdin e Larissa fon îgls gronds. “Propi? Chegl stòia gist verifitgier...”, cloma Curdin e peglia igl sies telefonign ainta mang. Per en’eda ò Larissa marveglias dallas sias retschertgas. “Ha, daveiras! Craclign! Tge gnoc. Ma...” El sa mova ainten la reit virtuala. “Mianc igls Franzos, Engles e Taliangs on en agen pled! Tots deian Bretzel!” Larissa surrei dad en’ureglia a l’otra. “Ed igls Ollandes?” – “Pertge diavel vot ossa saveir ollandes?” – “Te sast tg’ia va paraints ollandes. E chels on magari anc leghers pleds.” Curdin murmura: “Betg angal magari...” El seleclichescha igl nederlands. Cò varda’l sursto. “Hei, chels on en pled sumigliaint scu nous: krakeling! Tge divertent!

Grazia fitg a tut ils sponsurs da LATABLA:

  • La Giuventetgna Rumantscha
    La Giuventetgna Rumantscha
  • Adüna bun - cafè grischun
    Adüna bun - cafè grischun
  • Tel: 081 852 45 45
    Tel: 081 852 45 45
  • Tel. 081 864 01 51
    Tel. 081 864 01 51
  • Shop online!
    Shop online!
  • www.quartalingua.ch
    www.quartalingua.ch
  • Tel. 081 864 15 81
    Tel. 081 864 15 81
  • L’Institut dal Dicziunari Rumantsch Grischun
    L’Institut dal Dicziunari Rumantsch Grischun
  • www.belain.ch
    www.belain.ch


Els on franc sa laschea inspirar da nous Rumantschs!” Larissa rei: “Ma glez creia pitost betg... I tunga pero scu en Krake... En bretzel ò fors schon paralellas tar en octopus cun chels bratschs.” Curdin dei casche: “Ed aint igl vocabulari surmiran dattigl schizont ena tala versiun: bratschadel...” – “Guarda ina giada en il vocabulari sursilvan”, propona Juliette. Curdin varda sainza tgapientscha. “Pertge vessa da vurdar aint igl vocabulari sursilvan!?” Cò vign andamaint ad el ensatge ed el sa drezza vers Larissa. “Scu vogl ansomma alla Medelina?” Larissa rasponda planget: “Pulit.......” Ella igl dat e en’igleida tgi dei tot. “Sas, en il vocabulari sursilvan inditgeschan els era la derivanza d’in pled”, declera Juliette. “Aha. Alloura vurdainsa eneda... C-r-a-c-l-i-g-n... 0 resultats.” – “Ti stos dar en cracLIN, betg cracliGN”, intunescha Juliette. “A tè faschess en studi da rumantsch er eneda bagn...”, catta Larissa. Curdin l’ignorescha ed amprova anc eneda. El varda desillusiuno. “Craclin. Neol., nach frz. craquelin....

Mann, igls Sursilvans ruignan tot! Ossa vainsa bagn betg surpiglia chegl digls Franzos!” El varda spert sen Juliette: “Navot cunter tè, Giulietta.” Juliette rapla igl front. “Jau na sun er betg ina Franzosa!” Oss è Curdin perplex. El la vei per l’amprema geda indigneida. Perchegl tg’el so en mument betg tge deir, sa derasa en silenzi malampernevel.

Larissa amprova da spindrar la situaziun: “Chegl è bagn interessant scu tg’igl ò do chel contact linguistic tranter igl franzos, ollandes e rumantsch. Ed igls Franzos paran mianc da duvrar chel pled per bretzel, schiglio vessigl bagn inditgia chegl ansant.” Igls oters dus restan pero quiets. Juliette è irritada perveia da Curdin e Curdin è irrito perchegl tgi Juliette è irritada. Larissa beva fitto la sia Gazosa. “Ni, ia sa noua tgi giagn oss.” – “Noua?”, dumonda Curdin. “Tigl Rètg digls Cracligns!” Cò stonigl reir. “Ma a Friburg dattigl creia nign Rètg da Cracligns...” – “Alloura giainsa a Berna! Ni, igl è fegn d’emda e chel bel pled vainsa da festivar.” Curdin e Juliette targignan betg ple e treis quart d’ouras pi tard è igl mond puspe an urden. Igls treis students poseschan sen la plazza federala cun treis differents cracligns ainta mang. Curdin stenda igl bratsch cugl telefonign e cloma: “Cracliiiiiign!”

Text: D. Dosch, Fribourg
Fotografia: Café du Belvédère, Fribourg

Suonda LATABLA!



Il viadi

Da Romana Ganzoni -

1. di: Duos staziuns culla metro. Là suna. Milla persunas. O daplü. Mammas lavan als uffants cun aua minerala, l’ora da prümavaira nu sustegna adüna il bogn sün via, ils uffants sbrajan. Eu nu dod ils sbrais. Eu stun suot ün bös-chin dad orandschas e dod a l’hom sper mai a discuorrer aint in seis telefonin dad or. Las vuschs dals uffants nu rivan da far ün viadi uschè lung. Duos staziuns da la metro, quai po esser dalöntsch davent. Las nüvlas fuorman utschels, ün giat, sbrinzlas d’ün grond fö. Las nüvlas passan e’s disfan.


2. di: Hoz hana puli la via dals fügitivs, e quai cun savun. Ma eu nu savur la via, e neir il savun, eu stun suot il bös-chin combel dad orandschas, i paran be cullas da Nadal. Bainbod as drivan las flurs dal bös-ch. Neroli. Il parfüm as derasarà dapertuot. Id es ün’odur chi fa gnir cuntaint. Almain là, ingio chi flurischa, almain per ün mumaint. Almain a l‘ün e l’otra.

3. di: Murdieus, eir duonnas ed uffants. Drogats, povers, glieud chi sta meglder co quai chi fan stravair, da tuotta sort glieud, la vista as müda sch’ün vegn per dumandar raps, blers sun da qua, ma eir dad oters pajais. I spettan o fan musica e ramassam lura  munaida. Eu nu sà, schi’m guardan aint ils ögls, perche ch’eu nu guard aint ils ögls, eu dun ün euro e püf giò per terra.

Grazia fitg a tut ils sponsurs da LATABLA:

  • Tel. 081 864 15 81
    Tel. 081 864 15 81
  • L’Institut dal Dicziunari Rumantsch Grischun
    L’Institut dal Dicziunari Rumantsch Grischun
  • www.belain.ch
    www.belain.ch
  • Shop online!
    Shop online!
  • Tel. 081 864 01 51
    Tel. 081 864 01 51
  • www.quartalingua.ch
    www.quartalingua.ch
  • Adüna bun - cafè grischun
    Adüna bun - cafè grischun
  • Tel: 081 852 45 45
    Tel: 081 852 45 45
  • La Giuventetgna Rumantscha
    La Giuventetgna Rumantscha


4. di: Id han dit chi haja dat üna demonstraziun avant duos o trais eivnas. Para sun gnüts millis advocats e güdischs illa chapitala, i nu gudognan bod nüglia. Para suna gnüts in lur vesti d‘uffizi, para hana pendü lur cravattas vi d‘ün bös-ch. Quel fa uossa concurrenza als bös-chins dad orandschas chi decoreschan las vias, id es üna pumpa, ma i nu’s stess mangiar ils früts, hana dit, para suna da tössi. Forsa dals autos. I passan blers autos, Mini-Coopers da tuot las culuors, la glieud chi nun es povra nu ris-cha plü dad ir intuorn cun autos gronds. Eu n’ha eir ün Mini-Cooper a chasa, ün blau cul têt alb.

5. di: Quia as baiva l’espresso fraid. Il camarier maisda il cafè cun glatsch e  squassa tuot in ün shaker, fin chi dà üna bella s-chima alba, lura implischa’l ün magöl da vaider e serva. Che bavronda! Eu sez sülla terrazza dal museum da l’Acropolis e guard sün quell’isla culs taimpels immez cità. Mia vita es ün’unica dumengia a mezdi. Eu pigl ün süerv da l’espresso fraid e pens vi da la fatscha da l’Aphrodite ch’eu n‘ha güsta vis. Id ha dat ün‘oxidaziun singulara sül marmel, uschè chi para cha la dessa crida larmas nairas. Aint il gift-shop cumpra la cartolina cun sü ad Aphrodite. Ella nu d’eira mia dessa prediletta fin hoz, eu admiraiva adüna ad Athene chi’d es siglida our dal cheu da seis bap, ma hoz am sainta fich daspera ad Aphrodite.

6. di: Eu tuorn a chasa.

Text: R. Ganzoni, Schlarigna
Fotografia: C. Gustin

Suonda LATABLA!

For nothing?

Da Romana Ganzoni - L’on passà n’haja spettà il bus, il nomer 31, pro’l Hegibachplatz a Turich. I d’eira bunura, temp per üna marenda, i d’eira november, ün tipic di da november o co chi s’imaginescha ün tipic di da november. Tschiera, ümidità, la glieud chi guarda süllas aignas s-charpas o püffa aint pel iPhone.

Tuots taschan. Perche nu tschübla ingün? Nun ha lönch plü dudi a tschüblar ad inchün. Quai am manca. Dess eu tschüblar? Frère Jacques? Tscherts van vi e nan, ün mat ha fat ün siglin, üna duonna veglia tschainta sül banc e’s tegna vi da seis sach da la Migros. Ils automobilists chi nu ferman gugent davant las striblas gelguas sün via per laschar passar ils peduns. »Blumenhaus Hegibach« cun plü paca schelta aint illa vaidrina co uschigliö. Rösas albas, papavers, stailas da Nadal. Implü ün cudesch malcuntaint, ün ch’eu vess da leger per scriver üna recensiun e n’ha miss perquai in mia tas-china, i’m para ch’el detta pajadas e’s lamainta.

La Forchbahn chi passa – da la fosa vart. Insü, vers il sunteri da Rehalp. Ün bel sunteri, sco ün parc. Là es sepulida Barbara, l’amia culs duos chanins. Agathe e Joy vaivna nom. Ella staiva al Hegibachplatz quella jada ch’eu staiva eir al Hegibachplatz, avant passa 18 ons. Cun meis hom ed il prüm uffant, ün figlin. Noss‘abitaziun guardaiva vers il Neumünsterpark, ün lö idillic cun ün da quels bös-chs da mammut chi’d es rivà in Europa a listess mumaint (la fin dal 19avel tschientiner) sco quel chi crescha a Maivilla pro’l Sprecherhaus o quels duos a Soglio, davo il Palazzo Salis, i’l üert da baroc, ma, para ha inchün laschà üna cigaretta sper ün da quels duos bös-chs da bellezza, ün dals schemblins saja uossa per murir.

Sch’eu pens vi da Soglio, pensa a Charlotte von Salis chi’d es morta d’incuort, la mamma da Katharina von Salis, la duonna da las scienzas natüralas chi sta in Engiadin’Ota. Charlotte am vaiva fat grond‘impreschiun quella vouta (avant 25 ons) ch’eu vaiva indatà tuot las datas da la biblioteca dal Sprecherhaus i’l computer. Charlotte es gnüda a Maiavilla per perscrutar il bös-ch da mammut ed insomma per s‘infuormar davart ils üerts in Grischun. Da quel temp vivaiva eir amo Helena von Sprecher, eir ella, sco Charlotte, üna grande dame – e fingià ida daspö lönch a megldra vita. Che duonnas! Che caracters. Inschmanchablas persunalitats.

Grazia fitg a tut ils sponsurs da LATABLA:

  • Tel. 081 864 01 51
    Tel. 081 864 01 51
  • Tel: 081 852 45 45
    Tel: 081 852 45 45
  • La Giuventetgna Rumantscha
    La Giuventetgna Rumantscha
  • Adüna bun - cafè grischun
    Adüna bun - cafè grischun
  • Shop online!
    Shop online!
  • www.quartalingua.ch
    www.quartalingua.ch
  • Tel. 081 864 15 81
    Tel. 081 864 15 81
  • L’Institut dal Dicziunari Rumantsch Grischun
    L’Institut dal Dicziunari Rumantsch Grischun
  • www.belain.ch
    www.belain.ch


Sül Hegibachplatz pens eu a Barbara, eu pens suvent ad ella, cur ch’eu cuschin per exaimpel, ella d’eira üna cuschinunza be trics, ma eir cur ch’eu vess dabsögn d’üna resposta chi s-chatscha ad ün aggressur in möd liger, cun sveltezza e scharm. Ün’Austriaca emigrada in Brasilia d’eira Barbara, lura plachada a Bülach, perche cha seis hom – ün Brasilian - d’eira quella jada pilot (captain) pro la Swissair. L’hom da Barbara d’eira fich dominant, il divorzi ün desaster. Davo s’ha seis figl plü giuven tut la vita in üna clinica psichiatrica. Ma Barbara nu s’ha mai rasegnada. Che temperamaint! Umur. Cour. Spiert. Eir sch’ella vaiva pissers finanzials ed oters, scha l’ora d’eira ün’ora tipica da november, sch’ella vaiva doluors, dschaiv’la: Was für ein wunderbarer Tag!

Dürant la predgia da cumgià per ella, illa chapella dal sunteri, as vaiva plachà ün spler sülla paraid, sias alas vaivan il cotschen dals chavels da Barbara, il spler as vaiva plachà sün ün flach sulai e staiva salda. Eu n’ha pensà: Barbara, est tü quai? Nun es quai ün pa massa clischè, ün pa pac bun stil da cumparair sco spler in üna chapella, Barbara? E lura n’haja dudi a rier ad ella, dad ot, quel rier bass e sonor, ed eu stuvaiva pensar vi dal fat cha Barbara vulaiva gnir sepulida cun duos cigarettas impizzadas tanter las piclas, marca »Marlboro«. Ella vulaiva ün vaschè massiv e star laint sco la diva ch’ella d’eira. Am dumond amo hoz, perche chi han stoppà ad ella in üna da quellas miserablas urnas. Barbara ria eir da quai. Ella squassa il cheu e’m disch: Das ist doch piepegal.

La Forchbahn es passada in direczun sunteri e Zollikerberg. Il temp tacha. Quant lönch spettaraja uossa fingià sün quist banadi Hegibachplatz? Bod üna mezz’ura? Haja dat ün accidaint? Normalmaing infuorma la VBZ. Es ruot eir il megafon? Tschertadüns sun fingià partits a pè in direcziun Stadelhofen. Per furtüna nu daja in cità culs bus e trams »Personenunfälle«, voul dir suicids, sco süls tragets da la SBB, eir sün quel tanter Cuoira e Turich n’haja fingià fat mias experienzas cun talas catastrofas. Almain cun quai nu stöglia far quint quia. Eu stun sülla pizza dals peis. Barbara m’ha fat vöglia da‘m mouver ün pa.

Füss plü scort chaminada giò‘l Kreuzplatz, i nu fess don da mouver las chommas, sun dvantada ün vaira couchpatato, passaint meis dis sezzond davant il laptop, spettond a la cassa dal Coop o il bus nomer 31 cun tuot ils oters, eu guard sülla pizza da meis peis, sün mias s-charpas nairas, quellas grobas cun tach, la pel davantvart ha tschüf via ün pa, la tschaira da s-charpas nu sa plü zoppar, i d’eiran bunmarchadas, cumprà pro Dosenbach, 69 francs e 90, ün vaira plunder in fuond, ma a mai plaschna il meglder da tuot mias s-charpas, eu nu di ad ingün, ma eu tillas met sü il plü suvent. Barbara disch: Billig heisst nicht schlecht.

Il bus nun es amo qua. I’l mumaint ch’eu n’ha decis da chaminar in direcziun Kreuzplatz, cumainza a discuorrer üna duonna blonda sper mai aint in seis telefonin: This will take 45 minuts of my life, for nothing! Barbara fa ögliuns. Eu eir. For nothing? Spettar es dimena for nothing? Na, quai nu craja.

Text: R. Ganzoni, Schlarigna
Fotografia: C. Gustin

Suonda LATABLA!

Da Dominique Dosch - Igls treis students Curdin, Juliette e Larissa s’antopan regularmaintg aint igl Café Belvédère a Friburg ed on adegna da rachintar ensatge. I dat discussiuns profondas davart igls studis ed igl mond – pero betg sainza bavrondas allegrontas ed enqualtgi tgutgareias.

Da buna luna vo Curdin ve tar la meisa, noua tgi Larissa e Juliette spetgan. “Hallo vusotras! Tge flot tgi ans antupagn anc durant las vacanzas a Friburg!” Juliette igl saleida cun en’igleida allegra. Ma Larissa struba igls îgls. “Pff… vacanzas… Chel taimp oss ò da far sober navot cun vacanzas.” Curdin è stupia digl sies tung freid. “Oje, tge ègl cun nossa Larissa?” Ella grogna: “Bilinguissem, chegl ègl.” Curdin varda venavant sainza tgapientscha. Juliette igl scutigna ainten l’ureglia: “Ella ha gist oz dà giu la sia lavur da seminari…” Immediat vign Curdin alert. “Ah ea, te ast gio scretg ena lavour durant las vacanzas!” – “Chegl eran nignas vacanzas!”, repeta Larissa energicamaintg. “E, tge è la tia conclusiun?” – “Tgi bilinguissem è en tema per scappar…” – “Stat scretg ainten la lavour…!?”

Larissa ignorescha la davosa remartga. “Igl è en camp plagn minas… Mintg’eda tgi te creist te vegias catto ena teoria interessanta, schloppa ena bomba…” Curdin teira se las survantscheglias. “Tunga tensiunont…” Larissa antscheva a baitar an en cuntign: “I dat schi blers meinis scu tgi dat perscrutaders, cura tg’ins so numnar ena persuna bilinga! Davent da cura baitast tge lungatg cun tgi noua quant dei cun tge motivaziun e cun tge motivaziun baita tge persuna cun tè tge lungatg cura noua quant dei…!” Curdin interrompa: “Oss angal tot quiet, tgera bilinguista! Basta tgi nous Rumantschs ischan bilings. Pustagn ena gervosa, faschagn viva sen la tia lavour e midagn tema!” Larissa suspeira e murmura ensatge per sasezza.

Grazia fitg a tut ils sponsurs da LATABLA:

  • Adüna bun - cafè grischun
    Adüna bun - cafè grischun
  • Shop online!
    Shop online!
  • www.quartalingua.ch
    www.quartalingua.ch
  • L’Institut dal Dicziunari Rumantsch Grischun
    L’Institut dal Dicziunari Rumantsch Grischun
  • La Giuventetgna Rumantscha
    La Giuventetgna Rumantscha
  • Tel: 081 852 45 45
    Tel: 081 852 45 45
  • Tel. 081 864 01 51
    Tel. 081 864 01 51
  • www.belain.ch
    www.belain.ch
  • Tel. 081 864 15 81
    Tel. 081 864 15 81


Er cura tgi las gervosas èn sarveidas e tg’igls treis students on fatg viva, fò Larissa venavant ena tscheira. Juliette amprova da distrer ella: “Larissa, lascha liber la lavur. Ti sas midar uschè u uschia nagut pli…” Curdin excloma: “Ui, tge tgi savagn pero midar èn las tias expressiuns. Uschè u uschia. Chegl fò gio mal allas ureglias.” Tar chella remartga sa sainta er Larissa pertutgeida. “Uscheia ni uscheia è tot correct. Er ia dovr chell’expressiun…” – “Er angal perchegl tgi te stebgias rumantsch. Tot igls oters deian soviso. Treis silbas. Fitg simpel.” – “Ma tudestga… E pertge duess igl lungatg esser simpel?” – “Pigls giuvenils stò’l esser simpel. Els vottan scursaneir. Esser cools. Esser bilings!” – “Ast betg eneda pretendia, tgi te seias en purist?” Per chegl catta Curdin betg schi spert ena rasposta.

Juliette dumonda malsieira: “Datti lura in’autra expressiun per uschè u uschia?” Curdin peglia nonavant igl sies telefonign e derva igl pledari grond. “Ansasez inditgescha igl vocabulari surmiran tuttegna u an totta cass scu translaziun per sowieso. Uscheia ni uscheia exista uscheia ni uscheia betg.” Larissa rapla igl front. “Pero tuttegna è per me betg igl madem scu sowieso. Ia sa deir ‘er sch’igl è freid e brainta, vigna tuttegna a spass’. Ma chegl è ensatge oter tgi ‘sch’igl è oss bel’ora u treid’ora, ia vign uscheia ni uscheia a spass’…” – “E tge ègl cun an totta cass?” Larissa teira las spatlas. “Chegl è an totta cass la translaziun da in jedem Fall, e betg da sowieso.” – “Pero vottigl betg deir igl madem?” Larissa perda la pazienztga e dat da s’accorscher, tg’ella ò avonda dalla discussiun: “Na, an nign cass!” Sessour ègl per en mument quiet ed igls students bevan dalla biera.

“UNU!”, cloma Curdin dad en mument an l’oter. “Tge?”, fò Juliette. Curdin fò ena tscheira, scu sch’el vess fatg l’invenziun digl tschentaner. “Nous savagn simplamaintg scursaneir uscheia ni uscheia an UNU!” Larissa scassa la testa. “Graztga a tè davainta igl rumantsch tot ridicul. E tge schliaziun ast pigl rumantsch grischun? UUU?” – “Igl rumantsch grischun am è schi lung scu lartg. E schi lez u betg, ia vign unu a duvrar la mia nov’ideia!” Cò so Larissa betg supprimer en surreir. Schi tot las discussiuns linguisticas fissan schi simplas, vess’la igl davos meis veiramaintg gia vacanzas.

Text: D. Dosch, Fribourg
Fotografia: Café du Belvédère, Fribourg

Suonda LATABLA!



Da Dominique Dosch - Igls treis students Curdin, Juliette e Larissa s’antoppan regularmaintg aint igl Café Belvédère a Friburg. Oz survignigl viseta da dus Sursilvans ed ena Valladra – ena constellaziun tgi sveglia grondas discussiuns.

C
urdin aintra aint igl Belvédère e s’avischigna cun zaps speditivs alla meisa da Juliette. “Tgau Giulietta. Ast via igl whatsapp da Larissa?” Surriend igl saleid’la e scassa la testa. “Te creist betg: Ella porta oz l’antiera banda da students rumantschs. Vot deir treis dels…” El teira or la sia giacca d’anviern grossa e la posa sur la soptga. “Ah gea? Quai vegn per franc interessant.” Curdin sa tschainta cun en suspeir spusso. “Ma te ast schinavant pulit?” – “Insaco vai adina. Hai da leger bler. E ti?” – “Mancumal, igl è adegna en po en schonglem cun la ‘lectura obligatorica’… Igl taimp liber è numnadamaintg er obligatoric!” Juliette rei. “Geabain. Sco ils noss inscunters en il Belvédère.”

Curt sessour fò Juliette en senn vers l’antrada. Curdin varda sur la spatla e vei Larissa tgi zappa cun en reir lartg vers lour meisa, suandada da dus giovnas ed en gioven. “Igl act multilinguistic pò antschever…”, sbarbgliotta Curdin.

Larissa: “Hallo ansemen! Dastga beneventar: Belinda, Aurelia e Roman.”
Els dattan curtaschevlamaintg igl mang a l’egn l’oter.
Curdin: “Tgau. Curdin.”
Juliette: “Jau sun Juliette. Fa plaschair.”
Roman: “Gie, bi che nus astgein prender part da vossa runda”
Belinda: “Avant co cha’l spass culs examens cumainza, nun?”

Larissa peglia notiers la carta da bavrondas. “Tge lez bever?”
Aurelia: “Jeu sai betg. Tgè beibas schaglioc adina?”
Roman: “In pier fuss buca mal…”
Curdin: “Cò so gidar la nossa Giulietta. Ella canoscha las bieras indigenas.”
Belinda: “Ah schont? Est tü da quia?”

Grazia fitg a tut ils sponsurs da LATABLA:

  • Tel. 081 864 01 51
    Tel. 081 864 01 51
  • www.belain.ch
    www.belain.ch
  • Tel. 081 864 15 81
    Tel. 081 864 15 81
  • Shop online!
    Shop online!
  • www.quartalingua.ch
    www.quartalingua.ch
  • Adüna bun - cafè grischun
    Adüna bun - cafè grischun
  • Tel: 081 852 45 45
    Tel: 081 852 45 45
  • L’Institut dal Dicziunari Rumantsch Grischun
    L’Institut dal Dicziunari Rumantsch Grischun
  • La Giuventetgna Rumantscha
    La Giuventetgna Rumantscha


Juliette dovra en mument, anfignen tg’ella è suandada a tot igls sagls tranter igls idioms.
“Gea. Jau sun creschida si en ina vischnanca friburgaisa.”
Aurelia: “Ad uss as ampriu ramontsch? Tgè flot…”
Roman: “E lu, tgei pier recumandasses?”
Juliette: “Dependa tge gust che ti as.”
Roman tschigna. “Jeu selaschel surprender da tei…”

Curdin observa cun en’igleida sceptica igl raschieni tranter Roman e Giulietta. Flirteschan els? Dantant cloma Juliette la serviainta e posta seis bieras.

Belinda: “E, vaivat fingià organisà tuot ils regals da Nadal?”
Larissa: “Betg am metta gio sot squitsch perveia digls schintgetgs!”
Belinda: “Ma tü sast, quista jada vaina Nadal fingià in sonda e quasi ingün temp plü davo ils ultims examens”
Aurelia: “Ah quei va schon! Jeu fetsch simplamein aun venderdis in per mams par tuts.”
Curdin: “Tge fast?”
Aurelia: “Mams!”
Roman: “Saveis, Aurelia vegn da Medel e manegia atgnamein tustgets!”

Igls oters vardan venavant sainza tgapientscha.
“Saveis buca tgei che tustgets ein? Creflis…? Mams…?”, sa smarveglia Roman.
Curdin: “Forsa momas?” Igls Sursilvans antschevan a reir.
“Na, betga mummas!”, excloma la Medelina.
“A schi managez betg biscuits?”, amprova Larissa da far ena punt tranter igls idioms.
Aurelia: “Mo bén!”
Curdin: “Eba, e nous schagn momas! Momas da Nadal”
Roman: “Vus aveis gie ideas curiosas… Co dias ti, Belinda?”
Belinda: “Grassins. O papàs.”
Aurelia: “Ei vegn betga meglier. A sco dins per ramontsch grischaun?”
“Fitg simpel: Biscuits”, rasponda Juliette alla franzosa. Igls oters vardan perplex.
Curdin: “Vasez, cun en tal accent tuness igl rumantsch grischun mianc schi mal…”
Belinda: “E no ans inclegessan almain cur cha no discurrin dals grassins…”

“Tustgets!”
“Momas!”
“Creflis!”

Curdin dat en cuffen a Juliette. “Pero ea, igl rumantsch grischun disdei gio tigls biscuits da Nadal...


Text: D. Dosch, Fribourg
Fotografia: Café du Belvédère, Fribourg


Suonda LATABLA!

FA PART, commentescha sutvart! 

+++ Il spiert da cuminanza è important ed uschia è mintgin bainvegni da sviluppar quist project cun nus; Igl è pussaivel da registrar events e nus publitgain Vossas novitads. Scha vus avais gust da contribuir in artitgel ans pudais trametter in e-mail sin This email address is being protected from spambots. You need JavaScript enabled to view it.

Forsa er insatge per Vus:

5 malessers maligns

5 malessers maligns

15 d'avrigl 2020

Da Silvana Derungs (DRG) – La lingua rumantscha è ritga. Quai savain nus...

5 pleds en pli per ponderar

5 pleds en pli per ponderar

18 da mars 2020

Da Silvana Derungs (DRG) – La lingua rumantscha è ritga. Quai savain nus...


Da Dominique Dosch - Igls treis students Curdin, Juliette e Larissa s’antopan regularmaintg aint igl Café Belvédère a Friburg. Els on adegna da rachintar ensatge: I dat discussiuns profondas davart igls studis ed igl mond – pero betg sainza bavrondas allegrontas ed enqualtgi tgutgareias.

“Tge belezza de! E nous vagn tschif igl migler plaz sen la terassa!”, suspeira Larissa cuntainta. La Sarine sbrenzla giu ainten la val tschartgond la sia veia vers Berna, noua tg’ella vign a fusiunar cun l’Aara. Gôts da figlia coloros circumdeschan igl martgea vigl e sa dolzan sen la collina da l’oter mang dalla tgavorgia. Igls radis digl suglegl scatschan la taimpra freida e carmaleschan igl surreir sen las fatschas digls students. Curdin dat digl tgea. “Ea, chegl vainsa da galdeir. Avant tgi la brainta turna puspe.” Larissa dat en schem. “Oss betg am regorda alla brainta!”

Curdin sa drezza vers Juliette. “Ma Giulietta, scu varteschas te chegl? Te abiteschas permanent a cò ed ast betg la pussebladad scu nous da scappar la fegn d’emda aint igl bel Grischun suglialeiv…” Ella teira las spatlas. “En la vischnanca nua che jau abitesch èsi betg uschè nausch. E la brentina sa era esser insatge bel. L’emna passada sun jau stada sin la Berra ed hai gì ina bella vista sur la mar da nivels…” – “Laberra, ins sogl magler chegl?” Larissa scassa angal la testa. Juliette daclera: “Na, quai è ina muntogna da Friburg.” Curdin rapla igl front. “Vous vez er muntognas? Chegl saia prest betg creir… Quant ota è’la?” – “Jau na sai betg…” Curdin peglia nonavant igl sies telefonign.

Grazia fitg a tut ils sponsurs da LATABLA:

  • Tel. 081 864 01 51
    Tel. 081 864 01 51
  • Tel: 081 852 45 45
    Tel: 081 852 45 45
  • Shop online!
    Shop online!
  • La Giuventetgna Rumantscha
    La Giuventetgna Rumantscha
  • Adüna bun - cafè grischun
    Adüna bun - cafè grischun
  • L’Institut dal Dicziunari Rumantsch Grischun
    L’Institut dal Dicziunari Rumantsch Grischun
  • Tel. 081 864 15 81
    Tel. 081 864 15 81
  • www.quartalingua.ch
    www.quartalingua.ch
  • www.belain.ch
    www.belain.ch


“Te ed igl ties gaffen tott’urela…”, sa lamainta Larissa. “Chegl è betg en gaffen! Chegl è en iPhone 7 plus…!” excloma’l tippond tot concentro segl sies telefonign. “Sast te ansomma, tgi chegl è betg da maniera da duvrar igl smartphone sch’ins è an cumpagneia?”, remartgescha Larissa. Curdin mossa en reir lartg e para d’ignorar la ramproscha. “Jöö. 1719 meters sur mar… Cò è gio…”, el tschertga anavant, “la vischnanca Marmorera pi ota cun 1720.” Losch dalla sia retschertga varda’l sur igl sies telefonign sen Juliette e Larissa. “Bravo. Gratulaziun. Ed oss dosta igl ties natel.” – “Tge ast te cunter igl mies iPhone?”, broncla Curdin ed igl metta an gaglioffa. “Te stuessas liger eneda igl Observader. Lò onigl tracto igl Smartphone-Knigge…”

Juliette varda confusa. “Observader?” Curdin dat en schem. “Ella vot blagar puspe cugl sies rumantsch ipercorrect. Ella manegia igl magazin Beobachter tg’igls sies genitours on abuno.” – “Te disteiras puspe digl tema. Ia crei numnadamaintg tgi te seias en po dependent digl ties telefonign…” Curdin sa defenda: “Ia less angal profitar digl grondious telesarvetsch!” – “E mantgantas cotras la veta sociala…” – “Datti quel pled? Teleservetsch?”, interrompa Juliette. Larissa rasponda: “Na. Sast, el inventescha gugent novs pleds…” – “Chegl na constat betg! Ia cumbinesch novs pleds. Ed ia va gugent prefixs.” – “Chegl ins nomna furmaziun da pleds. E tele è betg en prefix. Gist ier vainsa tracto, tgi chegl è en confix tgi…”

 “Chegl am è ipertuttegna.”

Larissa ponderescha. “Iper è dantant puspe en prefix…” Curdin dumonda cun en tung sarcastic: “E tge è cun ultrasabiotissem?” L’igleida da Larissa para d’aveir mintga mument superforzas. Juliette amprova da spindrar la situaziun: “Jau chat che vus dus pudessas lavurar tar il pledari grond. Dentant che Curdin porta las ideas pudessas ti Larissa controllar sche ellas van a prà cun las reglas linguisticas…” Curdin dat digl tgea. “Daveiras, ia luvress gugent tigl pledari grond. I mantgan anc blers pleds impurtants. Gist l’emda passada vaia via tg’el inditgescha mianc giattas… Tge tresta tgossa…” Larissa catta surriend: “Chegl è angal dretg uscheia. Igl pledari grond duess betg vurdar siva a giattas dantant tg’el canoscha gio ena fluppa…” Juliette fò en’igleida tot confusa.


Text: D. Dosch, Fribourg
Fotografia: Café du Belvédère, Fribourg


Suonda LATABLA!

FA PART, commentescha sutvart! 

+++ Il spiert da cuminanza è important ed uschia è mintgin bainvegni da sviluppar quist project cun nus; Igl è pussaivel da registrar events e nus publitgain Vossas novitads. Scha vus avais gust da contribuir in artitgel ans pudais trametter in e-mail sin This email address is being protected from spambots. You need JavaScript enabled to view it.

Forsa er insatge per Vus:

5 malessers maligns

5 malessers maligns

15 d'avrigl 2020

Da Silvana Derungs (DRG) – La lingua rumantscha è ritga. Quai savain nus...

5 pleds en pli per ponderar

5 pleds en pli per ponderar

18 da mars 2020

Da Silvana Derungs (DRG) – La lingua rumantscha è ritga. Quai savain nus...


Da Dominique Dosch - Igls treis students Curdin, Juliette e Larissa s’antopan regularmaintg aint igl Café Belvédère a Friburg. Els on adegna da rachintar ensatge: I dat discussiuns profondas davart igls studis ed igl mond – pero betg sainza bavrondas allegrontas ed enqualtgi tgutgareias.

Tschantond ve dalla meisa aint igl cantung contaimpla Curdin la giassa greischa oravant. Chel de freid èn pacs students aint igl Belvédère. Er schi dat navot pi ampernevel tgi da tschantar sen la terassa durant en de suglialeiv, catta’l la taimpra digl salv davains patgifica. El giolda igl mument per sasez siva igl antier travagl da studi. La quietezza cozza pero betg ple dei. Bagnspert sainta Curdin stivagls cun tacs tgi clappegian segl palantschia da lenn ed el varda vers igl suler. Larissa s’avischigna alla sia meisa. Ella è anzugleida an en pullover lung da langa tgi serva scu para scu giacca. Magari vign la moda bagn sen ideias curiousas…

“Tgau Curdin. Stgisa pigl mies retard”, igl saleid’la sa tschantond. “Nign problem. Tge ègl cun Juliette?” – “Ella vess er gist da neir. Ma tge fardaglias oravant!” Curdin varda cun en’igleida ironica sen la sia pulli-giacca tg’ella è per mangs da trer or. Avant tg’el so far igl sbagl da commentar la moda da Larissa, vign el interrot d’ena vousch. “Salut! Perstgisai!” Juliette porta veadaint en’ulterioura neivla d’aria frestga e colorescha la stanza cugl sies mantel cotschen. Curdin scassa levet la testa. Ossa surfonigl planget cun lour giaccas d’anviern… “Vez gia ena bung’emda?”, dumonda Larissa sfruschond igls sies mangs. “Strantga…”, remartgescha Curdin.

Ena serviainta vign per piglier ancunter l’ampustaziun. “Un chocolat chaud, s’il vous plait.”, giaveischa Larissa sainza stibgier dei. “Tge bun’ideia! Pour moi aussi!”, sa legra Juliette. Curdin targigna. “Per me ossi…”, amprova’l. La serviainta dat digl tgea e s’allontanescha puspe. Senchegl so Larissa betg supprimer ple igl sies reir. “Te ast gio ruschano franzos!” – “Cala da reir!”, murmura Curdin. Juliette manegia: “Gea, betg ri ora el. Jau chat ch’i tuna gnanc uschè mal…” Larissa surrei se per ella. “Digl reminent catta tg’igl ties rumantsch grischun tunga gnoc.” Curdin petga sen meisa e cloma ironicamaintg: “Ah, oss vainsa finalmaintg la schliaziun pigl rumantsch grischun! En accent franzos!”

Grazia fitg a tut ils sponsurs da LATABLA:

  • L’Institut dal Dicziunari Rumantsch Grischun
    L’Institut dal Dicziunari Rumantsch Grischun
  • Tel. 081 864 01 51
    Tel. 081 864 01 51
  • Adüna bun - cafè grischun
    Adüna bun - cafè grischun
  • Tel: 081 852 45 45
    Tel: 081 852 45 45
  • www.belain.ch
    www.belain.ch
  • Shop online!
    Shop online!
  • Tel. 081 864 15 81
    Tel. 081 864 15 81
  • La Giuventetgna Rumantscha
    La Giuventetgna Rumantscha
  • www.quartalingua.ch
    www.quartalingua.ch


Larissa rodla igls îgls e dumonda Juliette: “Tge ast fatg la fegn d’emda? Ist stada tigl cumarat?” Lezza dat digl tgea. Avant tg’ellas son approfundar lour raschieni rachinta Curdin: “Ia sung sto an sorteida cun collegas.” Juliette igl varda stupeida. “Collegas? Cun fluppas?” Larissa rei da schluppar. Curdin broncla: “Naaaa, ameis masculins! Angal perchegl tg’ia at va rachinto l’emda passada tg’ia sung single stost betg creir tg’ia vign cun fluppas an sorteida.” – “Ma ti vas per fluppas en sortida…” Curdin tschigna. “Chegl saia betg snaer!”

Larissa sa drezza vers Juliette: “Sast, collegas è ena furma per omens e donnas. Ins dei igl u la collega.” – “Ea, igl colleg tunga ensacu tudestg per me. Ia sa betg gist deir pertge…”, daclera Curdin. Larissa teira se las survantscheglias. “Aha. Ia va mianc savia tgi detta ena vart puristica ainten tè…” Curdin sa fò grond.

“Cler, tg’ia sung en purist – also hallo!?”

“Dei Signour-tgi-ò-betg-fatg-la-matura-rumantscha… Mianc scu rom ast tscharnia el!”, rebatta Larissa. Curdin sa defenda: “All’Acedemia onigl er ruschano chel rumantsch curiös…” – “Stgüsa marscha…” – “Ia va gio ampruo da far la lecziun rumantscha per en onn! Ma igl era propi pigl giat… Nous vagn eneda gia igl pensum da rachintar ena sgnocca an classa. Tar me ò betg riia olma!” – “Chegl è pero er betg da smarvagler…” Juliette amprova da stidar igl fi dalla dispeta: “Ellas vegnan!” Curdin davainta immediat alert. “Tgi?”

“Las tschigulattas!”

Larissa dumonda: “Tge ast panso? Las tschigu-giattas?”


Text: D. Dosch, Fribourg
Fotografia: Café du Belvédère, Fribourg


Suonda LATABLA!

FA PART, commentescha sutvart! 

+++ Il spiert da cuminanza è important ed uschia è mintgin bainvegni da sviluppar quist project cun nus; Igl è pussaivel da registrar events e nus publitgain Vossas novitads. Scha vus avais gust da contribuir in artitgel ans pudais trametter in e-mail sin This email address is being protected from spambots. You need JavaScript enabled to view it.

Forsa er insatge per Vus:

5 malessers maligns

5 malessers maligns

15 d'avrigl 2020

Da Silvana Derungs (DRG) – La lingua rumantscha è ritga. Quai savain nus...

5 pleds en pli per ponderar

5 pleds en pli per ponderar

18 da mars 2020

Da Silvana Derungs (DRG) – La lingua rumantscha è ritga. Quai savain nus...


Da Dominique Dosch - Igls treis students Curdin, Juliette e Larissa s’antopan regularmaintg aint igl Café Belvédère a Friburg. Els on adegna da rachintar ensatge: I dat discussiuns profondas davart igls studis ed igl mond – pero betg sainza bavrondas allegrontas ed enqualtgi tgutgareias.

Igl suglegl surrei sur la terassa digl Belvédère. Las vouschs digls divers students tungan da buna luna. Er Larissa, Curdin e Juliette èn s’antupos per galdeir igls davos radis dalla seira. Cura tg’igl serviaint igls porta las treis gervosas, dolza Larissa igl sies glas da biera. “Bel tg’igl è gartagea da s’antuppar puspe!” – “Gea. Viva!”, cloma Juliette. “Te ast tignia andamaint igl pled da l’eda passada”, sa legra Larissa, “viva!” – “Chel è er impurtant… Viva!” Curdin beva en grond got dalla biera indigena e dat digl tgea ludond. “Tge ranfrestgont… Ed ia gost igl scharm da Friburg.” – “Er chella bavronda ans porta bunas schanzas”, rei Larissa.

“Avais cumenzà bain cun l’uni?”, dumonda Juliette. Curdin dei casche. “Tip top. Va chest onn ena prelecziun interessanta davart psicologia sociala…” – “Crei betg tgi chegl geida ensatge cunter igl ties ego”, igl tainta Larissa. Curdin rapla ampermalo igl front. “Ha. Ha. Aglmanc sunga betg fitgia ainten l’istorgia scu te. Cun la psicologia varda anavant.” – “Igl è impurtant da canoscher igl sies passo per pudeir vurdar anavant. E chegl vala er per la psicologia. Te scu psicolog vessas da saveir chegl”, è igl conter da Larissa.

“Poss jau dumandar inqual chaussa?”, interrompa Juliette lour gattegn. Curdin beva en ulteriour got. “Te post dumandar tot.” – “Danunder conuschais vus l’in l’auter?” Curdin sa drezza se. “Ah chegl è ena dumonda interessanta! Avant en onn, igl amprem de a Friburg, è Larissa curreida desperada se per me ed ò dumando tot isterica: ‘Noua è la stanza MIS10 2.01!?’ Ed igl cavalier generous ò savia spindrar ella or dalla misergia.” – “Betg terla sen el. El veva sez nign’ideia noua tgi la stanza sa cattava. Alla finala vaia stuia dumandar en pedel francofon e sung neida ena mes’oura mengia tard agl seminari da rumantsch.” – “Persiva at vaia anvido ad en café siva la tia mesa prelecziun.” – “Ah ea, chegl ò naturalmaintg spindro igl mies de, stimo cavalier!”, excloma Larissa cun en tung mez ironic. Curdin ignorescha ella e varda sen Juliette. “Oss vaia ena dumonda per tè: Ast te en flup?”

“In flup?”

Grazia fitg a tut ils sponsurs da LATABLA:

  • Shop online!
    Shop online!
  • Tel. 081 864 01 51
    Tel. 081 864 01 51
  • Tel. 081 864 15 81
    Tel. 081 864 15 81
  • La Giuventetgna Rumantscha
    La Giuventetgna Rumantscha
  • www.quartalingua.ch
    www.quartalingua.ch
  • Adüna bun - cafè grischun
    Adüna bun - cafè grischun
  • www.belain.ch
    www.belain.ch
  • Tel: 081 852 45 45
    Tel: 081 852 45 45
  • L’Institut dal Dicziunari Rumantsch Grischun
    L’Institut dal Dicziunari Rumantsch Grischun


Larissa scassa la testa. “Raschunga en po normal cun ella!” Ella sa volva vers Juliette: “El dumonda schi te vegias en cumarat.” Lezza è betg pi scorta tgi avant. “Chegl n’è betg pussebel…!”, sa lamainta Curdin e peglia nonavant igl sies telefonign. “Ast te en amei?”, fò Larissa en’ulterioura amprova. L’expressiun da Juliette sa sclera. “Ah, un ami? Co has ti numnà quel?” – “En flup! Ia vei tg’igl pledari grond canoscha angal la fluppa – hübsches Mädchen”, commentescha Curdin las indicaziuns digl sies telefonign. “Cler, igl pledari s’interessescha angal per fluppas…”

“Ma flup u fluppa è er slang surmiran. Ed, ast te en amei?” Juliette dei casche e Larissa antscheva a targlischeir. “Oh, rachinta dad el! Scu ò’l nom?” – “Oss vot bagn betg far en’interrogaziun cun ella perveia digl sies flup!?”, dumonda Curdin constarnia. “Te canoschas strousch ella sezza!” Larissa teira las spatlas. “Chegl fon donnas. La miglra moda d’amprender a canoscher ensatgi è da saveir, scu tg’igl sies amei è uscheia…” Curdin petga cugl mang dretg segl front. “Donnas!” Larissa sa volva puspe vers Juliette. “E, scu ò’l nom?” – “Davide” – “Tge fò’l uscheia?” – “El studegia matematica.” – “E tge fò’l digl sies taimp liber?” Curdin sa drezza se. “Ia vign. Angal fasche igl voss discurs da donnas.”

“Ti be stai”, catta Juliette.

“Mancumal, ia vign.” – “Na, be stai.” Curdin varda confus. “Na, be stò?”, repeta’l. Larissa suspeira. “Schi te s’interessessas angal en zichel pigl rumantsch grischun, savessas tg’ella manegia angal stò.” – “Be vot deir angal? Be è per nous betg!” Curdin scassa la testa. Sessour dei el cun en surreir lartg vers Juliette: “Schi te vot, tg’ia stung, stost clamar”, el sa metta an posa teatralica, “‘naaaa, be vo Curdin!‼’” – “Oss betg confusescha ella anc pi fitg! Alla finala vot’la propi tgi te vast”, sa lamainta Larissa rabgiantada. “Ella duess angal amprender en po surmiran. E be chel rumantsch grischun da...!” – “OSS TA TSCHAINTA SIMPLAMAINTG!”, excloma Larissa. Curdin peglia plaz e scuttigna anvers Juliette: “Schi ella raschunga cun chel tung, ègl migler da far chegl tg’ella dei… Chegl tgapescha aglmanc da donnas…” Cò vign ena dumonda da Juliette tot nunspitgeida: “Avais vus ina relaziun?” Larissa e Curdin vardan angal l’egn se per l’oter...

(Part III suonda proximamain...)


Text: D. Dosch, Fribourg
Fotografia: Café du Belvédère, Fribourg


Suonda LATABLA!

FA PART, commentescha sutvart! 

+++ Il spiert da cuminanza è important ed uschia è mintgin bainvegni da sviluppar quist project cun nus; Igl è pussaivel da registrar events e nus publitgain Vossas novitads. Scha vus avais gust da contribuir in artitgel ans pudais trametter in e-mail sin This email address is being protected from spambots. You need JavaScript enabled to view it.

Forsa er insatge per Vus:

5 malessers maligns

5 malessers maligns

15 d'avrigl 2020

Da Silvana Derungs (DRG) – La lingua rumantscha è ritga. Quai savain nus...

5 pleds en pli per ponderar

5 pleds en pli per ponderar

18 da mars 2020

Da Silvana Derungs (DRG) – La lingua rumantscha è ritga. Quai savain nus...


Pagina 5 da 6

Reclama:

Newsletter:

Adressa d'email:

Prenum:

Num:


POPULAR IN QUESTA CATEGORIA:

Buna glüna

17 da schaner 2018

Da Romana Ganzoni - Uossa suna rivats a Landquart. Il figl da 12 ons dumonda a la mamma, scha quist „village“ plain roba plü bunmarchada, plain marcas, plain „labels“, plain prodots...

La guida

14 da november 2017

Da Romana Ganzoni - La guida, Maria Rita, muossa a giasts seis cumün Sant'Angelo Muxara in Sicilia. Ella fa quai per raps, 60 euros la persuna. Uschigliö nu's rivessa pro...

Cars salids

29 d'avust 2017

Dad Annatina Nay - ... dalla Spagna, Italia, Grezia, dad Amsterdam ni New York! Cu has ti scret tia davosa carta postala, a maun, cun taccar si ina marca? Tgi...

Buc pli schi fitta ed empau anti

13 d'avrigl 2017

Dad Annatina Nay - Jeu sun uss anti-fitness e stoi conceder. Il center da fitness hai jeu gia daditg buca pli viu da dadens. Tschei di ha ina dil center perfin...

Concurrenza: 24 bieras per il dretg tip - Svizra cunter Brasilia

12 da zercladur 2018

La biera stagiunada, na filtrada vain prodütta daspö il 2004 a Tschlin e quai cun üna qualità constanta. Ella vain fatta exclusivamaing our da malt «Granalpin», our dad offa biologica...

La Cana...

24 d'avust 2016

Da Bettina Vital - In tschercha dals uors chi vivan pacific in libertà e dad otras aventüras cul camper, quinta Bettina d’ün pajais vastischem chi ha las listessas duos culurs...

Fit, pli fitta, fitness! Nr. 1

11 da favrer 2017

Dad Annatina Nay - In onn niev cun massa novs propiests. Varga in dudischavel digl onn 2017 ei uss denton gia historia. Suandeis aunc adina vies plan? Buca fimar, beiber alcohol...

Fit, pli fitta, fitness! Nr. 2

14 da mars 2017

Dad Annatina Nay - Fitness ei aunc buc daventau miu niev hobi e probabel vegnin nus mai ad esser megliers amitgs – il fitness ed jeu. Mo jeu serebetschel uss regularmein...

Go to top