Fadrina Hofmann

Fadrina Hofmann

Autura LATABLA dapi avust 2016 - Fadrina Hofmann es creschüda sü a Scuol e viva hoz darcheu cun sia famiglia quia. Ella ha stübgià scienza da medias e comunicaziun, schurnalissem e rumantsch a l'università da Friburg. Daspö 2009 è'la redactura pro "Die Südostschweiz". Ella ha publichà plüs cudeschs e diversas istorgias.

Da Fadrina Hofmann - No Rumantschs vain ün grond avantag: Cun quai cha no eschan be pacs, ans inclegian eir be pacs. Quista lingua secreta po esser ün instrumaint rafinà....

Dürant la seguonda guerra mundiala ha l’Engiadinais Reto Caratsch lavurà a Berlin sco correspundent da la gazetta NZZ. Per dar inavant infuormaziuns delicatas comunichaiva’l per rumantsch culla centrala a Turich. Eir dürant la querra fraida gniva dovrà rumantsch sco lingua secreta. I’ls ons 1980 lavuraivan Rumantschs ill’ambaschada a Moscau ed els comunichaivan per rumantsch culla centrala in Svizra. Id es para i fich lönch fin cha’ls servezzans secrets han savü identifichar quista lingua. Quai eir pervi dals trics cha’ls Rumantschs dovraivan. Tanter oter masdaivan els ils differents idioms per irritar als agents. (funtana: Nouvo SRF)


Rumantsch – üna lingua secreta? Quella pussibiltà es consciainta fingià als uffants in Rumantschia. No vain in mincha cas fat adöver da maniera bod impertinenta da nos dun special. Ün insaj?

Piz gnif tort
Üna bunura d’inviern sül viadi vers il territori da skis Motta Naluns. Mi’amia ed eu sezzain cun ün hom ed üna duonna da la Bassa illa pendiculara e discurrin rumantsch. Ils turists sun inchantats e lessan savair scha no cugnuoschan eir ils noms da las muntognas in val. Natüralmaing. E lura cumainza la lecziun: piz gnif tort, piz fourachül, piz spüzzulent, piz tschücharöl... Ils turists as dan tuotta fadia da pronunzchar correctamaing nos pleds rumantschs. Che tun exotic, che bella lingua! Ils Zürigais sun be lods – e no mattas da var desch ons schloppain davopro bod dal rier.

Eir sün viadis sa esser il rumantsch ün agüd. No trais fradgliuns chattaivan adüna stupend cha ningün nun’s inclegia in pajais esters. Che cha no vain però constattà dürant ils ons es chi para da dar Rumantschs sün tuot il muond. E lura poja dvantar delicat culla lingua secreta. Amo ün insaj?

Grazia fitg a tut ils sponsurs da LATABLA:

  • Adüna bun - cafè grischun
    Adüna bun - cafè grischun
  • www.belain.ch
    www.belain.ch
  • Tel. 081 864 01 51
    Tel. 081 864 01 51
  • Tel. 081 864 15 81
    Tel. 081 864 15 81
  • La Giuventetgna Rumantscha
    La Giuventetgna Rumantscha
  • Tel: 081 852 45 45
    Tel: 081 852 45 45
  • L’Institut dal Dicziunari Rumantsch Grischun
    L’Institut dal Dicziunari Rumantsch Grischun
  • www.quartalingua.ch
    www.quartalingua.ch
  • Shop online!
    Shop online!


Traplas rumantschas
Ün viadi sün üna gronda barcha. Il böt es il Peloponnes in Grecia. Mia sourina ed eu eschan pro’l pool cur chi riva ün hom gigantesc. Bun, forsa nun è’l in vardà gnanca uschè grond, ma per no uffants es seis buttatschun enorm impreschiunant. „Guarda pro“, discha a mia sourina, „scha quista balena aintra, lura va sura il batschigl cun aua“. Mia sour tschüffa il scuffel. Inaquella as volva l’homun e respuonda in bel vallader: „Ta di balena ed oter, tü leua noscha“. Tant da la lingua secreta ch’ingün nun inclegia.

Davopro n’haja fat l’experienza cha’ls üns sun fascinats dal rumantsch, cha oters as saintan dafatta attrats dals pleds melodics. E lura daja da quels chi s’algordan impustüt da l’istorgina da buna not chi gniva plü bod üna jada l’eivna per rumantsch „...und dänn hämar nüüt verstanda und händs doof gfunde“. Para cha quist trauma es pro tscherts amo adüna avantman e cha dafatta la prosma generaziun til ha surtut. L’ultim insaj:

Lingua scumandada
Stà 2016: Meis figl va per ün’eivna ad ün chomp da Battasendas surregiunal i’l chantun Lucerna. Ouravant survgnina tuot las infuormaziuns necessarias dals manaders. Üna frasa am fa star stutta. Id es scrit cha’ls uffants dessan far il bain da discuorrer tudais-ch sül areal dal chomp per cha’ls uffants da la Bassa nu’s saintan exlus e’s lamaintan da la lingua secretta. Ha! Eu sun schmorta.

Per finir meis excuors i’l muond secret da la lingua rumantscha be tant: In fuond stuvessan no esser plü consciaints da la valur da nossa lingua minoritaria. No tilla stuvessan dovrar da maniera plü intelligiainta. E no stuvain propi – mo propi – esser plü superbis da far part d’üna elita linguistica chi d’eira perfin üna jada capabla dad irritar servezzans secrets tudais-chs e russ.

Text: F. Hofmann, Scuol

Fotogragia: Nouvo SRF

*In "La columna" descriva Fadrina Hofmann mincha mais quai chi occuppa e movainta ad üna schurnalista e mamma in Engiadina.


Suonda LATABLA!



Da Fadrina Hofmann - L’Unterländer es adüna stressà ed adüna punctual. Il Romand nu lavura jent e fa mincha di apéro. Il Tessinais es daplü Talian co Svizzer, dimena dad ot e sa be talian. Ed il Rumantsch? Capuns e subvenziuns.

D’incuort suna statta da la partida a la concurrenza da linguas Linguissimo a Berna. Bod trenta giuvenils da tuot las parts linguisticas da la Svizra han tut part e trais collegas ed eu vain fuormà la giuria. Dal prüm mumaint davent d’eira cler: No eschan bainschi tuots Svizzers, ma las mentalitats sun tant differentas sco las linguas. Ün exaimpel? La manadra da quist proget ans ha declerà la lezcha: „Mincha giuvenil ha dad elavurar dürant la fin d’eivna ün text umoristic cun ün giuvenil d’ün’otra lingua. I’l text ston gnir avant tuottas duos linguas“. Trais giurors han exclamà al listess mumaint „cool“ ed ün ha manià: „schwierig“. Eu nun ha da declerar uossa dingionder cha quist signur derivaiva.

Vairamaing tant sco ün Tudais-ch

Lura la chosa cul umur. Ün Romand ria baincomal da tuot oters skerzs co ün da la Svizra tudais-cha. Gös cun pleds d’ün Tessinais nun inclegia la Rumantscha. Comedians sco Dieter Nuhr sun incuntschaints i’l vest ed i’l süd dal pajais. Pella paja nu savaivan no chi dà bod 700 comédiens sün comédiens.ch. Ils Romands ed ils Tessinais fan jent beffa dal trid „ch“ e „k“ chi vain avant uschè suvent in schwiizerdütsch. Ils Zürigais e Baselais fan schnöss dal laissez-faire da lur collegas francofons.

E che esa culs Rumantschs?

„Ah, vo eschat inamöd vi dal murir oura“, ha manià ün da meis collegas. Risada da tschels. „Capuns e subvenziuns“. Hahaha. „Dal rest nun inclegia perche cha vo gnivat festagiats talmaing sco minorità. No eschan plü minorità co vo“, ha cuntiunà il Tessinais. Aha. „Ma è vero, vo eschat tuots bilings, savaivat tant rumantsch sco tudais-ch, scha nö dafatta meglder tudais-ch“. Lura s’ha intermiss eir l’Unterländer. „Stimmt, scha vo nu savaivat güsta il pled per rumantsch vegn quel automaticamaing in tudais-ch“. Hm. „Chenün rumantsch es vairamaing il dret rumantsch?“, dumonda il Romand. Tuots.

Grazia fitg a tut ils sponsurs da LATABLA:

  • La Giuventetgna Rumantscha
    La Giuventetgna Rumantscha
  • www.belain.ch
    www.belain.ch
  • Tel: 081 852 45 45
    Tel: 081 852 45 45
  • Shop online!
    Shop online!
  • Tel. 081 864 01 51
    Tel. 081 864 01 51
  • L’Institut dal Dicziunari Rumantsch Grischun
    L’Institut dal Dicziunari Rumantsch Grischun
  • Adüna bun - cafè grischun
    Adüna bun - cafè grischun
  • www.quartalingua.ch
    www.quartalingua.ch
  • Tel. 081 864 15 81
    Tel. 081 864 15 81


Büttà raps our da fanestra

Dimena, lascha’m resümar. Il Rumantsch nu sa gnanca sia aigna lingua. Ils Rumantschs sun be pro forma üna minorità. Ils Rumantschs profitan da la noscha conscienza da Berna. Ed in fuond es quist sustegn immens pella quarta lingua („la dernière, hihihi“) büttà raps our da fanestra perquai cha’ls Rumantschs mouran inamöd oura. Hopla. Ed eu n’ha adüna cret cha’l rest da la Svizra saja superbi d’avair la quarta lingua federala. Bun, quistas argumentaziuns sun tuottas gnüdas dittas skerzond e schmachond l’ögl, ma nun ha mincha skerz eir ün minz vardà?

In mincha cas es l’Unterländer stat dürant tuot la fin d’eivna fich ingaschà (stressà) ed adüna punctual (dafatta massa bod). Il Romand ha fat jent stincals (nu lavura jent) e s’ha tanteraint inscuntrà cun amis (apéro). Il Tessinais invezza savaiva sper il talian eir amo bain frances ed inglais ed el d’eira fich discret. Definitivamaing ün exemplar atipic.

 

E la Rumantscha? Ha defais sia lingua e sia cultura cun mans e peis, ha mangià couscous invezza da capuns ed ha a la fin finala inchaschà precis tant sco seis trais collegas. Nüüt, rien, niente cun capuns e subvenziuns. Ha!

Text e fotografia: F. Hofmann, Scuol

*In "La columna" descriva Fadrina Hofmann mincha mais quai chi occuppa e movainta ad üna schurnalista e mamma in Engiadina.


Suonda LATABLA!



Da Fadrina Hofmann - La prümavaira es rivada a la fin eir in Engiadina. Intant cha las temperaturas plü chodas implischan in oters lös darcheu las vias e zonas da peduns, as svödan quellas quia da maniera bod sula.

Ün di cumanzamaint d’avrigl a Schlarigna. Il parkegi da las Pendicularas Marguns es vöd. La stagiun da skis es finida. Prada brüna impè da pistas albas. Be ün pêr singuls flachs han fat resistenza cunter il sulai da prümavaira. La bar in vicinanza da la staziun da val es serrada. Davant il local as vezza stizis da la rumida: sopchas e maisas abandunadas, üna sadella vöda, ün magöl da biera invlidà. Sül prà daspera es ün impiegà da cumün fatschendà cun üna zanga: El picla sü palperis ed otra rüzcha cha’ls giasts han laschà inavo. Ün ventin frais-ch boffa e sduvla sü dal fuond puolvra. Ils sains i’l clucher battan las ündesch.

Atmosfera da western. Quel mumaint avant cha duos cowboys as duelleschan. La via es vöda, il vent sofla speravia üna balla da strom, ils üschöls sgrizchan. Musica dad orgelin da bocca.

In quist mumaint sül parkegi a Schlarigna am vegna propi avant sco ün da quels cowboys. Be l’impiegà da cumün es d’intuorn, inschnà para il cumün abandunà. Eu pudess descriver uossa quel singul corv chi’s placha cratschlond sül tet da la bar, ma quai füss forsa listess ün zich exagerà. Basta, fat es cha la stagiun morta ha cumanzà in Engiadina. In Engiadin’Ota es quella amo plü sula co in Engiadina Bassa. Las abitaziuns da vacanzas han serrà ils uschöls, hotels e restorants han pichà oura ils scrit cun sü „vacanzas da gestiun“. Eir la gronda part da las butias ha serrà. Güsta amo quellas chi vendan ils ogets da minchadi e las mangiativas fan inavant sco scha nüglia nu füss. Pan sejel frais-ch douvra l’Engiadinais adüna.

Grazia fitg a tut ils sponsurs da LATABLA:

  • Tel: 081 852 45 45
    Tel: 081 852 45 45
  • Tel. 081 864 15 81
    Tel. 081 864 15 81
  • www.belain.ch
    www.belain.ch
  • Adüna bun - cafè grischun
    Adüna bun - cafè grischun
  • Shop online!
    Shop online!
  • Tel. 081 864 01 51
    Tel. 081 864 01 51
  • La Giuventetgna Rumantscha
    La Giuventetgna Rumantscha
  • www.quartalingua.ch
    www.quartalingua.ch
  • L’Institut dal Dicziunari Rumantsch Grischun
    L’Institut dal Dicziunari Rumantsch Grischun


Ils uffants han scoula. Pels lavuraints i’l sectur da construcziun cumainza uossa il temp intensiv: rumper sü vias, renovar hotels, fabrichar intuorn chasas per indigens. Eir las giardinarias han bler da far, adonta chi va amo bod ün mais fin chi’s po metter üert. Ils chanzlists han eir bler da far. Id es il temp da las radunanzas cumünalas. Il suveran decida davart credits, progets e permiss. Ed uschigliö? Tote Hose, dschess meis figl. Per üna schurnalista sun l’avrigl ed il mai in Engiadina üna sfida. Ok, lain esser sincers: la stagiun morta es ün chasti per no. Ingünas occurrenzas interessantas, bleras persunas nu sun ragiundschiblas, otras nun han nöa da dir. Gnanc’üna novità in patria.

Schi’s contaimpla uossa las gazettas localas daja in ögl cha temas banals vegnan zoflats sü, chi dà daplü portraits e main lingias grossas chi valan la paina da gnir nomnadas uschea. Ils schurnalists sun grats per mincha tema chi tuna almain ün païn interessant. Stagiun morta, mortischma. L’unic avantag: Id es pachifig da lavurar dürant quist temp in üna regiun da skis. I’s po as dedichar üna jada a persunas chi nu cloman scandal e’ls texts as poja per üna jada surlavurar jent amo üna jada perquai chi nu fa prescha da tils publichar güsta sül prossem di. I’s po ir a concerts, a referats, a baiver cafè. Grondius. Almain per ün pêr eivnas, lura dvainta our da grondius lungurus. E perquai giain no schurnalists engiadinais in mai in vacanzas. Insembel cul rest da la populaziun engiadinaisa. Scha pussibel però na i’l listess hotel sco tuot tschels...

Text e fotografia: F. Hofmann, Scuol

*In "La columna" descriva Fadrina Hofmann mincha mais quai chi occuppa e movainta ad üna schurnalista e mamma in Engiadina.


Suonda LATABLA!



Da Fadrina Hofmann - Sex, acts criminals e catastrofas - quai sun ils temas chi’s vendan statisticamaing il plü bain in gazetta. Schi’s lavura davent da l’Engiadina dvainta plü difficil cun simils temas.

Sex sells. Sex as venda adüna bain. Eir in gazetta. Ma schi’s viva in Engiadina e’s ha intenziun da restar amo ün pêr ons in val, lura esa meglder da laschar las piclas da quist tema. Eu sun persvasa ch’ün artichel picant sur d’ün’affera amo plü picanta dad üna persunalità grischuna füss IL tema da la gazetta. Mo lura, gnanca la redacziun a Cuoira nu’s po prestar da publichar alch simil. Nüglia chi mankess vi da las istorgias, na. Mo a la fin dals quints lain no schurnalists rapreschantar ün schurnalissem serius. E no dovrain ils inserents chi nu vessan plaschair da talas istorgias. E dal rest es il Grischun bler massa pitschen per scandals suot l’umbli.

Lura dimena acts criminals.

Hm. D’incuort ha ün pulizist sajettà ün tun giò per terra a Cuoira. Quai ha propi bastü per agitar a la glieud. E lura ha ün pêrin involà fanestras nouvas. Quai tunaiva fingià bod da Bonnie e Clyde, il pêrin da bandits legendari. Be cha fanestras nu sun güsta alch extraordinari. Minchatant daja delicts da cuntrabanda pro’l cunfin talian. 250 kils mangiativas aint il auto chi nu sun gnüts declerats – uuui. Na, in Grischun nu daja ni baruns da drogas, ni persecuziuns spectacularas, ni mordraretschs sgrischus. Forsa daja amo ün pêr mafius bain zoppats, ma da scuvrir a quels nu vain no da la gazetta quotidiana gnanca temp.

Grazia fitg a tut ils sponsurs da LATABLA:

  • www.belain.ch
    www.belain.ch
  • Tel. 081 864 01 51
    Tel. 081 864 01 51
  • Adüna bun - cafè grischun
    Adüna bun - cafè grischun
  • Tel. 081 864 15 81
    Tel. 081 864 15 81
  • www.quartalingua.ch
    www.quartalingua.ch
  • Tel: 081 852 45 45
    Tel: 081 852 45 45
  • La Giuventetgna Rumantscha
    La Giuventetgna Rumantscha
  • Shop online!
    Shop online!
  • L’Institut dal Dicziunari Rumantsch Grischun
    L’Institut dal Dicziunari Rumantsch Grischun


Restan be amo las catastrofas.

Là daja minchatant propi alch da scriver. Lavinas, boudas, contaminaziun da l’aua, ün uors gnü suot il tren. Üna jada d’eira parti ün bus giò da la costa, quai ha dat bellas lingias grossas – eir schi d’eira laint be il schofför.

I tuna bod cinic a leger da la mancanza dals temas chi interessan uschè ferm a las massas. L’uman es ün voyeur. Sülla pagina d’internet da la gazetta per la quala eu scriv as poja adüna verer chenün artichel chi ha generà ils plü blers clics. I sun adüna o ils accidaints o lura quels artichels chi han aint pleds sco „Zoff“ o „Eklat“. Che chi gira eir adüna bain sun ils affars ominus da tscherts signurs a Val.

Chi chi cugnuoscha meis artichels sa chenün’istorgia chi ha pisserà in Engiadina per la plü grond’attenziun dürant ils ultims ons. I d’eira l’istorgia davart manipulaziuns da notas e noscha qualità da scoula a l’Institut Otalpin Ftan. Quella e las consequenzas da l’artichel han manà a la fin finala ad ün müdamaint da la direcziun, a la serrada da la scoula ed a sia reavertüra cun nouvas testas al timun. Quell’istorgia ha pisserà per bleras nots sainza sön pro mai. As poja scriver d’ün tema talmaing brisant in üna val uschè pitschna? As poja publichar quai cha tuot quinta davovia ma nu ris-cha da dir dad ot? Quant vaglia l’interess public? Che rolla n’haja da surtour sco schurnalista? Eu n’ha stuvü dudir quella jada bleras jadas ch’eu saja üna schurnalista da boulevard - la plü gronda spermalaziun per inchün chi prouva adüna da retscherchar minuziusamaing e da laschar gnir a pled a tuot las partidas. La vardà ha a la fin listess amo salvà mia reputaziun. Uf.

Il plü jent scriva portraits dad umans o reportaschas. Nüglia cun s-chandels, nüglia cun sex, acts criminals o catastrofas. Eir quai legian meis lectuors fidels. Per furtüna.

Text e fotografia: F. Hofmann, Scuol

*In "La columna" descriva Fadrina Hofmann mincha mais quai chi occuppa e movainta ad üna schurnalista e mamma in Engiadina.


Suonda LATABLA!



Da Fadrina Hofmann - Esser redactura in Engiadina dürant ils champiunadis mundials da skis a San Murezzan es interessant – ed intensiv. Meis highlights da l’evenimaint nun han però da chefar nüglia cun medaglias o podests.

L’areal da böt a Salastrains es ün furmier dürant quista „WM 2017“ a San Murezzan. Uei quanta glieud, quants voluntaris, quantas persunas chi servan, chi vendan alch o chi regalan roba da reclama. E uei che canera! Ils speakers fan lur lavur, musica vain our dals amplifichaduors, gruppas da musica as preschaintan sül palc dal public village, fans s-chellan e chantan. Eu sun davo mincha di da lavur sfinida sco davo ün maraton.

Istorgias davo las culissas
Cur ch’eu tuorn pro meis auto per ir a chasa in Engiadina Bassa stöglia il prüm da tuot serrar giò il radio e’m calmar darcheu. Cun mincha kilometer ch’eu m’avicin a meis dachasa dvainta darcheu ün pa daplü eu svessa. Dal spür esser aspettatura, dal tadlar e verer e dumandar e darcheu tadlar, am perda nempe bod in quista fuolla da WM. E listess, id es interessantischem da pudair scriver davart quist evenimaint. Eu nu scriv davart las medaglias o davart ils atlets e las atletas. Quai surlascha a meis collegas cumpetents da la redacziun da sport. Eu n’ha il privilegi da scriver las istorgias davo las culissas.

Grazia fitg a tut ils sponsurs da LATABLA:

  • Shop online!
    Shop online!
  • Tel: 081 852 45 45
    Tel: 081 852 45 45
  • Tel. 081 864 01 51
    Tel. 081 864 01 51
  • La Giuventetgna Rumantscha
    La Giuventetgna Rumantscha
  • Tel. 081 864 15 81
    Tel. 081 864 15 81
  • L’Institut dal Dicziunari Rumantsch Grischun
    L’Institut dal Dicziunari Rumantsch Grischun
  • www.quartalingua.ch
    www.quartalingua.ch
  • www.belain.ch
    www.belain.ch
  • Adüna bun - cafè grischun
    Adüna bun - cafè grischun


Politica, cultura, sport
Uschea suna statta a cuccar co chi funcziuna i’l House of St. Moritz, üna construcziun a cupla impreschiunanta. Eu n’ha pudü discuorrer cun nossa presidenta da la confederaziun Doris Leuthard e cun l’anteriur cusglier federal Adolf Ogi. Eu sun statta ad ün VIP-event per chattar oura che chi’d es la differenza dad avair ün ticket per passa 650 francs al di in congual cun quel normal da 40 francs. Eu n’ha accumpagnà al Grond Cussagl pro sia visita a San Murezzan. Eu n’ha baderlà cul autur Arno Camenisch davart ir cun skis e scriver istorgias. Eu n’ha fat ün gir da chasa in chasa: House of Switzerland, House of Liechtenstein, House of Afghanistan, Chalet d’Italia, Tirol Berg. Eu sun statta a verer quanta lavur implü cha la pratcha da chiropractica ha dürant la WM. Eu sun ida culs skis culs Chinais  ed eu n’ha fat üna visita ad Eurosport chi emetta in 54 differents pajais e quai in 20 linguas.

Istorgias sur istorgias
Dapertuot n’haja inscuntrà a persunas interessantas. Dapertuot vessa pudü quintar amo üna pruna istorgias implü. Eir sül viadi pro meis inscunters m’es capità quai. Per exaimpel d’eira quia quist hom giuven dal media shuttle chi vaiva stuvü büttar oura ad ün schurnalist perquai ch’el vaiva fat talmaing teater aint il bussin. „Faster, faster“, haja’l sbragi adüna inavant. El d’eira tard per accumplir sia fin da redacziun e’l viadi da Salastrains fin San Murezzan va tras il god ingio chi’d es impussibel dad ir daplü da 50 kilometers l’ura. A la fin saja il schurnalist dvantà uschè grit ch’el haja spermalà a tuots aint il bussin – ed haja pudü chaminar tras il god fin pro l’hotel. Stupend’istorgia. O lura l’istorgia da quist voluntari, hom pensiunà, chi laiva passantar almain üna jada in sia vita alch plain tensiun, alch extraordinari davo avair vivü üna vita brava e correcta. O lura..., hai, apunta. Tantas istorgias...

Las persunas portan l’evenimaint
Daplü da 23 kilometers raits sgüran la pista da WM. 5000 aspettatuors han lö sülla tribüna. Passa 1500 collavuraturas e collavuratuors da medias sun sül lö. 850 persunas pisseran pella sgürezza. 65 milliuns francs cuosta l’evenimaint. Quai sun be ün pêr da las cifras da quists champiunadis mundials da skis a San Murezzan. Ma las cifras sun in fuond irrelevantas. I sun las persunas chi portan tuot l’evenimaint, persunas cun istorgias. Meis job es da piclar oura almain üna o tschella da quellas. Quai es propi ün job da tschigulatta – adonta da la canera, dal travasch e da la stanglantüm la saira.

Text e fotografia: F. Hofmann, Scuol

*In "La columna" descriva Fadrina Hofmann mincha mais quai chi occuppa e movainta ad üna schurnalista e mamma in Engiadina.


Suonda LATABLA!



Da Fadrina Hofmann - Üsanzas fan oura üna buna part da l’identità d’ün cumün. Pür uossa sco mamma bada ch’üsanzas fan eir part da l’aigna identità. Pangronds chaschuna amo hoz battacour pro mai.

Pangronds, quist’üsanza daja be a Scuol. Ils mats van da chasa a chasa pro las mattas da lur classa. Davant mincha chasa ferman els, cloman „Pangronds!“, la matta vain oura e surdà ün pan cun paira al mat preferi. Davopro daja üna gronda jouslada e l’ultim üna marenda da cumpagnia cun pan cun paira e cacau. In seis raquint „Pangronds“ descriva Cla Biert fingià dal 1949 l’agitaziun cha quist’üsanza chaschuna pro’ls uffants. El quinta dal scuttinöz da las mattas avant il di dals 26 da december. A chi dar il pangrond? Chenün es il mat predilet, a chenün as lessa da marus? El descriva la brama dals mats da survgnir il pangrond da la matta adurada. „Peider vuless il pangrond dad Aitina. El sa bain avuonda cha ella ha plü simpatia per Chasper, e perquai prouva’l cun da las tuottas da til metter our d’chanvà avant ella“.

„A quel nu vöglia!“

Eu m’algord precis cha Pangronds d’eira l’üsanza chi polarisaiva il plü ferm in classa. Chi s’allegraiva da pudair ir cun seis marus culla schlitra e muossar a minchün chi’s voul bain ün a tschel. Chi vaiva il sgrisch da quist di – o perquai ch’ella nu vaiva jent a ningün dals mats o perquai ch’el nu survgniva mai ün pangrond. I d’eira propi uschea sco fingià da’l temp da Cla Biert: „A quel nu vöglia! A Cla per marus? Gnanca per üna paja bricha, guarda be co ch’el chamina! E che gniffa da schlops! Na na, sco a quel, eu per intant, il pangrond nu dun!“, disch Nesa aint il raquint.

Grazia fitg a tut ils sponsurs da LATABLA:

  • Adüna bun - cafè grischun
    Adüna bun - cafè grischun
  • www.quartalingua.ch
    www.quartalingua.ch
  • Tel. 081 864 01 51
    Tel. 081 864 01 51
  • L’Institut dal Dicziunari Rumantsch Grischun
    L’Institut dal Dicziunari Rumantsch Grischun
  • La Giuventetgna Rumantscha
    La Giuventetgna Rumantscha
  • Tel. 081 864 15 81
    Tel. 081 864 15 81
  • www.belain.ch
    www.belain.ch
  • Tel: 081 852 45 45
    Tel: 081 852 45 45
  • Shop online!
    Shop online!


Vaira dramas daiva

Eir no vaivan da quels in classa cha no nu vessan dat gnanca per da dir il pangrond. A quels chi d’eiran tuot on maligns cun no mattas. A quels chi nu d’eiran ils plü clers. O – la vita es düra – a quels cha la natüra nu vaiva regalà la bellezza. Uschea vaivan adüna ils istess mats la gronda furtüna. I d’eira minch’on da quels chi vaivan trais o quatter pangronds. Blers nun han invezza survgni in tuot ils ons da scoula gnanc’ün pangrond. A mai laiva ün vaschin üna jada sforzar da dar il pangrond. El vaiva imnatschà cha seis frar grond am clocca tras sch’eu nu til detta meis pan cun paira. Eu nu’m vaiva laschà influenzar – eir sch’eu vaiva davopro amo dis a l’inlunga temma chi capita alch. Haiai, vaira dramas daiva pervi da Pangronds.

Il codex d’onur

Chi chi vaiva ün marus faiva da las tuottas per evitar cha ün’otra matta nu detta ün pangrond a „seis mat“. Che zuffas chi’s sviluppaivan davopro sch’üna nu’s tgnaiva vi da quist codex d’onur! Para cha quai d’eira fingià il cas ill’infanzia da Cla Biert: „Mazzina vaiva dit: ‚Öö, nu larast maridar! E sch’el survain il pangrond eir da mai, at saraja istess; eu stun dasper el cun far la marenda e tü la saira sülla schlitra!’ ‚Na’, vaiva respus Aitina. ‚Eir cun far la marenda! E tü dà il pangrond ad inchün oter!’

Trais pangronds ed üna marusa

Cun leger il raquint Pangronds da Cla Biert daja in ögl chi ha bainschi dat ün pêr müdadas pro quist’üsanza – per exaimpel ha lö Pangronds hozindi pür in schner. Ma il caracter es restà listess ed eir las emoziuns cha Pangronds svaglia sun amo las istessas sco dal temp cha mia nona faiva Pangronds: brama, inviglia, temma, rabgia, plaschair e püra furtüna. Intant va fingià meis figl minch’on da chasa in chasa a clomar: „Pangronds!“ Mincha jada spet eu sco sün spinas fin ch’el tuorna a chasa per quintar. Lapro nu vessa d’avair pisser pel stadi d’anim da meis figl. Quist’on es meis mat tuornà a chasa cun ün surrier fin davo las uraglias: trais pangronds ed ün dafatta da sia marusa. Uf. L’on chi vain spettaraja lura tuot malpaziainta cun mia figlia fin cha la brajada da mats rivarà pro nossa chasa. Ed eu speresch fermischen ch’els cloman lura tuot agitats „A mai! A mai!“ cur ch’ella ha da surdar il pangrond. Sco aint il raquint da Cla Biert...

Il raquint Pamngronds as poja leger davo in „Betschlas malmadüras/Das Gewitter“ da Cla Biert.

*In "La columna" descriva Fadrina Hofmann mincha mais quai chi occuppa e movainta ad üna schurnalista e mamma in Engiadina.


Text e fotografia: F. Hofmann, Scuol

Prüma publicaziun: Schner 2017

Suonda LATABLA!



Da Fadrina Hofmann -
Id es las quatter. Amo trais uras, lura cumainza quist spectacul darcheu. Mamma varà decorà circa mincha paraid e mincha comoda cun roba da Nadal: cullas glüschaintas, lametta, cranzins e chandailas dapertuot. I’s es dad esser minch’on furtünà chi nun arda giò la chasa. Pro’l bös-ch exagereschna eir mincha jada. Plü grond e meglder chi’d es, para dad esser lur devisa. E lura varà’la cuschina darcheu per ün battagliun inter. Minch’on as vessa fingià avuonda davo il seguond plat e lura vegn pro amo ün terz e quart, ün desert e l’ultim daja eir amo grassins cun grappa. Eu nu durmirà darcheu nüglia quista not. Bap paquettarà oura la Bibla ch’el ha iertà da seis bap e chi fa puolvra il rest da l’on. Pella mill’avla jada varana da tadlar l’istorgia da Nadal avant cha’ls uffants da meis fradgliuns – chi avant as varan zaclignà tuotta saira – pon as büttar süls paquets suot il bös-chin. Mamma sarà sco mincha jada dischillusa cha ningün nu less plü chantar chanzuns da Nadal e tanta Berta varà bavü in quel mumaint fingià talmaing grappa e vin ch’ella riarà per mincha remarcha sco üna giallina.

Eu dun ün sguard süls paquets per mia famiglia ch’eu n’ha preparà our in corridor. Üna piramida intera. Che sguazzöz. Plücofacil nu riva darcheu na da cuntantar tuot ils desideris. Tenor mai pudessan meis fradgliuns eir far üna glista da giavüschs sco lur uffants, lura ans pudessna spargnar ingrazchamaints vöds e vistas lungas. 

Lascha’m rivir la s-chaffa e tour oura ün pa büschmainta plü eleganta. Mamma metta grond pais lasura ch’eu nu vegna be in jeans la saira da Nadal, lapro eschna tantüna be in famiglia. Üna gronda famiglia, uf. Eu n’ha fingià uossa il sgrisch. Il plü jent vessa accumpagnà a Sara a Bali. Star al mar suot las palmas, leger, baiver cocktails, minchatant flirtar cun ün surfader. Che bel impissamaint! Mamma nu’m perduness quai mai. „Quai es tantüna la festa da la famiglia, la festa da l’amur“, disch’la minch’on cur ch’eu prouv da schmütschir l’orgia da mangiar e regalar. Fin uossa nun haja amo ris-chà da’m far propi our da la puolvra. 

Meis smartphone vibrescha. Ün what’s app. Ün nomer incuntschaint. „Sorry, nu riv listess na speravia. Il regal pel pitschen trametta per posta. El varà inamöd avuonda per paquettar oura hoz. Dast ün bütsch a meis figl da mai. D.“ 

Hm.

Che fetscha uossa cun quista infuormaziun? Scha l’adressata o l’adressat nu survain la novità spetta „il pitschen“ per nüglia a seis bap. E sch’eu scriv inavo a quist idiot chi lascha da la varta seis figl, trametta’l il messadi a la dretta persuna ed ün uffant varà ün Nadal trist. 

Grazia fitg a tut ils sponsurs da LATABLA:

  • Tel. 081 864 15 81
    Tel. 081 864 15 81
  • Adüna bun - cafè grischun
    Adüna bun - cafè grischun
  • www.quartalingua.ch
    www.quartalingua.ch
  • Tel. 081 864 01 51
    Tel. 081 864 01 51
  • La Giuventetgna Rumantscha
    La Giuventetgna Rumantscha
  • www.belain.ch
    www.belain.ch
  • Shop online!
    Shop online!
  • Tel: 081 852 45 45
    Tel: 081 852 45 45
  • L’Institut dal Dicziunari Rumantsch Grischun
    L’Institut dal Dicziunari Rumantsch Grischun


„Char D. Eu sun persvasa cha tü rivast listess amo da far straglüschir ils ögls dal pitschen cun gnir speravia. Tü amast nempe a teis mat ed el a tai. Tü sast jo eir cha teis figl es vairamaing l’unic important quista saira da Nadal. Grazcha per esser uschè ün bun bap. L’anguelin.“

Tramiss. 

Perche hast fat quai, tü cucca! Tü nun est mamma Teresa. Eu blastem cun meis spejel. La stinvetta es ün pa stretta ed eu stir sco üna narra. Lura vegna pro’l maisin da not e pigl oura il clinöz da nona. Amo mai nu til n’haja portà. Mamma varà plaschair. 

Quist mat nu’m lascha pos. Eu guard sül smartphone. Ingüna resposta. Lura pensa vi da mia famiglia gronda, dad ota, stantusa - üna famiglia chi tegna insembel sco la rascha. Meis bap nu vess mai laschà festagiar a no sulet Nadal. Mamma as dà adüna tanta fadia per celebrar la „festa da la famiglia“, „la festa d’amur“... Eu am svarguogn ün zich per meis impissamaints d’avant. Ed eir per meis deport i’ls ultims ons cur ch’eu n’ha adüna be supportà la festa da Nadal per pudair svanir davopro uschè svelt co pussibel darcheu in mia vita cun uorden e quietezza. 

Uossa amo ün zich bellet. Mia sour tschüffarà ün cuolp da’m verer talmaing schicca. Mantel, clav da l’auto e dar l’attacha a la piramida da paquets per rablar tuot ils regals aint in meis pitschen Fiat. Eu decid: Quista saira m’allegra sülla decoraziun, sülla tschainada, sül rier e bajaffar da meis fradgliuns, süls ögls glüschaints da lur uffants, süll’istorgia da Nadal da bap. Eu m’allegr dafatta ün zich sün tanta Berta...

Mezzanot. Meis cheu es greiv dal vin e da grappa. Sün curuna n’haja miss in lingia meis regals: cudeschs, buns, zambriöz dals uffants, ün schal. La stinvetta n’haja laschà aint per ir in let, il bellet lava eir davent pür daman. Mia tas-cha vibrescha. Ün what’s app.

Eu stun sü be precauta perquai cha meis vainter barbuoglia e’l cheu fa mal. Eu pigl oura meis telefonin our da la tas-cha. Il nomer incuntschaint. Üna fotografia. Ün hom chi tegna sün bratsch ad ün mattin da var trais ons e quel tegna sün bratsch ad ün teddy chi’d es bod uschè grond sco el svessa. Il pitschen glüscha sco ün pairin dal plaschair. L’hom eir. „Grazcha, anguelin“, staja scrit suot la fotografia.


Text e fotografia: F. Hofmann, Scuol


Suonda LATABLA!


Forsa er insatge per Vus:


Da Fadrina Hofmann - 
In meis manster stuvess eu cugnuoscher tuot las medias socialas importantas chi dà. Mo daplü co Facebook nu rabla propi nan. Per furtüna n’haja uffants chi san declerar tuot.

D’incuort n’haja gnü ün cuors da perfecziunamaint cul tema „purtretar üna persuna in möd creativ“. Spettà n’haja ün cuors da scriver, mo a la fin finala n’haja eir amo imprais a chapir Snapchat. Snapchat es para il mez da communicaziun nr. 1 dals giuvenils. Üna jada d’eira quai Facebook, però daspö cha lur genituors e dafatta nona e bazegner sun eir sün Facebook, nun han ils giuvens plü interess da quista plattafuorma. Snapchat es natüralmaing eir sco fat per giuvenils. In fuond es quista „app“ ün giovaret, sco ch’eu n’ha stuvü constattar. I’s po trametter fotografias o filmins e chats chi svanischan davo 24 uras darcheu. Fich pratic. I dà tschients da purtretins, spruhs e figüras – uschedits avatars - chi’s po eir amo integrar in seis messagi. I’s po disegnar laint cul daint, scriver sül purtret, decorar l’aigna fotografia o chargiar giò roba dal internet. Cuort: Id es ün muond dapersai.

Ingün problem pels pitschens
A mai han dat in ögl duos robas: 1) da meis contacts aint il telefonin sun be persunas suot 30 ons pro Snapchat. 2) quist giovaret es amo tuot divertent. La lezcha da descriver üna collega schurnalista da mai a man da Snapchat d’eira colliada cun risadas. In congual cun meis uffants haja però dovrà ün mumaint fin ch’eu n’ha chapi tuot las funcziuns da Snapchat. Quai nun ha nemia da chefar cun quai cha meis uffants vessan ün agen telefonin o cugnuschessan Snapchat. Anzi. Els vegnan educats scha pussibel sainza mezs electronics, cun bleras activitats i’l liber, cun far sport, musica, disegnar e zambriar. E listess: Cur ch’eu n’ha muossà als uffants la app per declerar che chi d’eira mia lezcha quel di, han els svessa eir vuglü provar oura ed han realisà be subit co cha tuot funcziuna. Ils uffants han ot e ses ons.... 

Grazia fitg a tut ils sponsurs da LATABLA:

  • www.quartalingua.ch
    www.quartalingua.ch
  • Adüna bun - cafè grischun
    Adüna bun - cafè grischun
  • www.belain.ch
    www.belain.ch
  • Tel. 081 864 01 51
    Tel. 081 864 01 51
  • La Giuventetgna Rumantscha
    La Giuventetgna Rumantscha
  • Tel: 081 852 45 45
    Tel: 081 852 45 45
  • L’Institut dal Dicziunari Rumantsch Grischun
    L’Institut dal Dicziunari Rumantsch Grischun
  • Tel. 081 864 15 81
    Tel. 081 864 15 81
  • Shop online!
    Shop online!


Differenza da milleni?
Hm, dingionder gnarà quist dun natüral da la generaziun giuvna d’incleger ils mezs electronics? Para es quai propi ün fenomen pro’ls uffants nats davo il milleni. Cler, els creschan sü cun i-phone e cumpagnia, ma meis uffants han vairamaing be ün savair passiv. E listess nun esa da declerar ad els nöa schi vain ün nouv „giovaret“ à la Snapchat. 

Ingüna tschüblarotta
Pervi da meis manster sco schurnalista n’haja stuvü far ün account da Facebook avant ün pêr ons, id es segui Twitter –eir sün cumond da l’etascha da schefs. Facebook douvra uossa bod mincha di per publichar las versiuns scurznidas da meis artichels e per verer che cha meis 454 amis han da communichar. 454 amis tuna bain grondius, o? Twitter nun es invezza propi meis cas. Forsa suna eir massa plufra per quista plattafuorma da social media. Eu nun ha mai fat il sforz d’incleger ils sistem cun quistas saivinas – hashtags – ed eu nu perseguitesch neir na ad oters „tschüblarots“. Per dir la vardà: Eu nun ha simplamaing neir na temp per tuot quista communicaziun sociala. Eu n’ha da far avuonda culla communicaziun illa vita reala. 

Basta, scha’l prossem s-chalin in meis manster vess dad esser da communichar via Snapchat suna uossa preparada. E schi vegnan pro eir amo Instagram e co. possa amo adüna dumandar agüd pro meis uffants. 

Text: Fadrina Hofmann, Scuol
Fotografia: www.pexels.com (CC0)


Suonda LATABLA!


Forsa er insatge per Vus:

5 bels nums dad umens

5 bels nums dad umens

18 d'avust 2021

Da Silvana Derungs (DRG) – La lingua rumantscha è ritga. Quai savain nus....

5 giadas sport tranter las lingias

5 giadas sport tranter las lingias

21 da fanadur 2021

Da Silvana Derungs (DRG) – La lingua rumantscha è ritga. E ritga cun...


Dad Fadrina Hofmann -  Avair ün nom ester nun es uschè simpel in Svizra. Gnanca in Engiadina. Gnanca sch’el tuna melodius.

Il bap da meis uffants deriva da Havanna ed el porta ün nom spagnöl chi tuna sco üna melodia schi til as pronunzcha inandret. Meis uffants portan teoreticamaing listess nom schabain ch’illa pratica sun els ils uffants Hofmann perquai cha gnanc’orma nu cugnuoscha a quist bap cul nom melodius. Eu nun ha mai corret schi gnivan chartas o cartulinas pels uffants cun meis cunom, eu nun ha neir corret scha meis figl ha indichà a ballapè o ad JO il nom Hofmann impè da quel nom chi sta vairamaint aint in seis pass. Intant es quai nempe propi uschea: il nom cuban es be amo existent i’l pass dals uffants.

Üna classa plü bassa
Quai ha plüs motivs. Ün as nomna pregüdizi. Eu m’algord d’üna situaziun urgiainta aint il ospidal chantunal a Cuoira cur cha mia figlia vaiva la geldüm ed eu sun sezzada lönchezzas i’l local d’aspet sainza infuormaziuns. La prüma dumonda dad üna sour d’amalats d’eira lura – in ün tempo fich plan ed express mincha vocal bainin bainin – „Sprechen Sie Deutsch?“ Ter stutta es la signura statta cur ch’eu n’ha respus in meis plü bel bündnertütsch ch’eu discuorra dafatta tuot las quatter linguas naziunalas schi stopcha esser. Dandettamaing d’eira l’atmosfera i’l local tuot ün’otra e pac plü tard es dafatta rivà il meidi as s-chüsond ch’els m’hajan laschà spettar uschè lönch. „Uossa sa’la sco chi va a no“, ha respus üna duonna prtugaisa chi sezzaiva cun mai i’l local d’aspet e chi vaiva realisà la situaziun. Ün nom ester e zac as vegna degradà in üna classa plü bassa. Eu d’eira schoccada.

Grazia fitg a tut ils sponsurs da LATABLA:

  • www.belain.ch
    www.belain.ch
  • Tel. 081 864 01 51
    Tel. 081 864 01 51
  • Tel. 081 864 15 81
    Tel. 081 864 15 81
  • L’Institut dal Dicziunari Rumantsch Grischun
    L’Institut dal Dicziunari Rumantsch Grischun
  • www.quartalingua.ch
    www.quartalingua.ch
  • Tel: 081 852 45 45
    Tel: 081 852 45 45
  • Shop online!
    Shop online!
  • Adüna bun - cafè grischun
    Adüna bun - cafè grischun
  • La Giuventetgna Rumantscha
    La Giuventetgna Rumantscha


Deutsch für Anfänger
A Scuol daja blers uffants portugais. Perquai esa üna buna chosa chi dà ün post d’integraziun chi spordscha sustegn ad els schi va per rumantsch o tudais-ch. Tschel di però ha eir meis figl survgni üna charta. „Deutsch in der Schule 2016/17“. „Bist du fremdsprachig und gehst in die zweite Klasse?“, es la prüma dumonda sül fögl. Il post d’integraziun spordscha prüms pass illa lingua tudais-cha: ün’udida pella lingua estra, üna basa grammatica. 27 eivnas da cuors a duos lecziuns. Flot. Uossa esa però uschea cha no vivain daspö ons insembel cun ün hom da Berlin. Meis char discuorra tudais-ch culs uffants e scha no eschan üna jada l’on in Germania in vacanzas discuorran meis uffants mez rumantschs mez cubans uschè ün net tudais-ch ch’eu stun svessa stutta. Dal rest: Schwiizertütsch san quists uffants cul nom ester eir amo perfettamaing. Meis figl legia cudeschs gross sün tudais-ch, ils uffants taidlan discs cumpacts cun istorgias in tudais-ch e guardan films d’uffants in tudais-ch. La charta dal post d’integraziun es dimena splachada ter svelt aint il chanaster da palperi.

„Alch ester“
Ün nom basta dimena per splachar in ün chaschuot. Ingün nu ponderescha che persuna chi sta davo il nom, ingün nu s’interessa pel ambiaint o pellas ragischs da quista persuna. Be d’incuort es gnü publichà ün stüdi chi demuossa cha persunas cun ün nom ester han da scriver in Svizra tschinch jadas daplüssas annunzchas per survgnir üna plazza. Quai dà da pensar. Meis uffants creschan sü in Engiadina in üna famiglia engiadinaisa cun amo ün zich influenza tudais-cha – e listess suna sül palperi in prüma lingia „alch ester“. „Schi müda il nom“, ha manià inchün d’incuort. Scha quai füss be uschè simpel. Müdar il nom es bod impussibel in Svizra scha’l bap nun es perinclet – e quel es natüralmaing superbi sün seis nom melodius chi ha in seis pajais eir amo üna valur istorica.

Facit: Tuot es üna dumonda da la perspectiva – e meis uffants staran o indichar inavant Hofmann per gnir trattà sco tuot tschels o imprender a viver cun ün bel nom chi serra automaticamaing portas.


*In "La columna" descriva Fadrina Hofmann mincha mais quai chi occuppa e movainta ad üna schurnalista e mamma in Engiadina.


Text e fotografia: F. Hofmann, Scuol


Suonda LATABLA!


Forsa er insatge per Vus:


Da Fadrina Hofmann -
P
er ün pêr eivnas viva nossa famiglia immez ün pitschen plazzal da fabrica. Quell’experienza porta eir situaziuns inaspettadas e minchatant dafatta üna sfida plü gronda.

Pro mincha proget da fabrica daja eir surpraisas, quai sa minchün chi ha fabrichà svessa fingià üna jada. Pro nos plazzalin da fabrica – i naschan trais nouvas stanzas - han scuvri ils elektrikers l’öv marsch: asbest aint in tuot las chaistas da sgüranza e quai in tuot la chasa. Halleluja. Mobain, quai es güsta üna bun’occasiun per eliminar ils sbagls da temps passats, vaina pensà. Cler cha per far quist müdamaint esa da serrar giò la forza electrica. Ün di inter sainza forza? Ingün problem, n’haja cret. Eu manaj, scha no eschan in viadi vivaina eir tuot simpel ed eschan adüna offline. I vess dad ir dimena sainza problems eir sainza apparats electronics.

E lura es rivà quist di sainza forza:

Bunura.

Ils uffants sun güsta partits per scoula e scoulina cur ch’eu bad ch’eu n’ha baincomal invlidà da chargiar sü il natel la saira avant. Be amo 18 pertschient accu, super. Pac plü tard telefona il vize-schef: Perche ch’eu nu piglia giò il telefon dürant il temp da büro? Äh... Dandettamaing am vegna adimmaint cha tuot la roba in glatschera ed ün pêr mangiativas illa s-chaffa fraida pudessan dvantar noschas uschè ün di inter a chod. Ingio dessa alternativas? Las glatscheras da mamma. Svelt svelt, paquettar insembel la roba e manar a salv.

Giantar.

Oh, che as cuschina be sainza forza electrica? Platta fraida per uffants fomantats davo üna bunura da scoula? Noscha idea. La soluziun es ün telefon illa pizzaria. Schi, reservaziun per trais persunas, grazcha fich. Che flot da simplamaing pudair mangiar ün lavurdi tuot normal utrò. Ils uffants giodan – e meis telefonin vain chargià dürant il past pro l’attach da la pizzeria.

Davomezdi bod...

Grazia fitg a tut ils sponsurs da LATABLA:

  • Adüna bun - cafè grischun
    Adüna bun - cafè grischun
  • La Giuventetgna Rumantscha
    La Giuventetgna Rumantscha
  • L’Institut dal Dicziunari Rumantsch Grischun
    L’Institut dal Dicziunari Rumantsch Grischun
  • Tel. 081 864 15 81
    Tel. 081 864 15 81
  • www.quartalingua.ch
    www.quartalingua.ch
  • Tel: 081 852 45 45
    Tel: 081 852 45 45
  • Tel. 081 864 01 51
    Tel. 081 864 01 51
  • Shop online!
    Shop online!
  • www.belain.ch
    www.belain.ch


„Mamma, perche nu va il cd-player?“. La forza, mia chara! „Mamma, ingio es vairamaing meis tricot per ir a ballapè?“ Ou, malnet davant la maschina da lavar. Na, meis char, eu nu til poss lavar svelt per ch’el saja pront a las tschinch pel trenamaint. Perche? La forza, meis char!

Davomezdi tard: Intant haja dat üna novità inaspettada. Meis telefonin vibrescha d’incuntin. Fini cul di liber. La schurnalista dvainta activa. Mo uossa, ingio chatta ün lö cun access d’internet liber per pudair trametter la novità illa redacziun a Cuoira? Cul laptop mütscha il prüm in ün cafè. Massa blera glieud, massa blera canera. Üna bun’amia es a la fin meis salvamaint. In sia cuschina chatta quietezza – e w-lan. Che schaschin.

Saira:

Ils electrikers han fini la lavur. I dà darcheu dapertuot in chasa forza. Dapertuot? „Na, üna lingia nun eschna stats bun dad activar, ma no nu vain chattà oura chenüna e nu vain pudü resolver il problem“, as s-chüsa il schef dals electrikers. I’ls locals principals funcziuna tuot. Mobain, lura nu saraja uschè mal, pensa. No giodain üna schoppa cuschinada sülla platta choda, tadlain las novitats i’l radio, ils uffants guardan il Sandmann illa televisiun e lura pulischan els ils daints cul barschunin electronic. Cur ch’els sun a cuz, vegna cun plaschair eir eu in mia stanza da durmir per leger in pos amo ün’uretta. E lura?

Ingüna glüm in stanza...

*In „La columna“descriva Fadrina Hofmann mincha mais quai chi occuppa e movainta ad üna schurnalista e mamma in Engiadina.


Text: F. Hofmann
Fotografia: n/a

 

FA PART, commentescha sutvart! 

+++ Il spiert da cuminanza è important ed uschia è mintgin bainvegni da sviluppar quist project cun nus; Igl è pussaivel da registrar events e nus publitgain Vossas novitads. Scha vus avais gust da contribuir in artitgel ans pudais trametter in e-mail sin This email address is being protected from spambots. You need JavaScript enabled to view it.

Pagina 2 da 3
  • Il DRG (Dicziunari Rumantsch Grischun) è in dals quatter vocabularis naziunals e documentescha la lingua rumantscha dal Grischun, qvd. tut ils idioms e dialects rumantschs dal Grischun en furma scritta e discurrida. Il coc dals artitgels dal DRG furma il pled cun sia muntada, sia derasaziun, ses diever e sia derivanza. Latiers tutga era la cultura populara cun locuziuns, spruhs e proverbis. Collavuraturas e collavuraturs dal DRG preschentan qua en questa rubrica pleds e proverbis chattads en il DRG. Quel è dapi il december 2018 er accessibel online. (www.drg.ch)

    Ultims artitgels

  • La GiuRu (Giu­ven­te­tgna Ru­man­tscha) em­pro­va da pro­mo­ver con­tacts tran­ter la giu­­ven­­te­tg­na da las tschintg dif­­fe­ren­tas re­giuns ru­­man­­tschas e da la bas­sa. Ella por­scha a giuv­nas Ru­­man­­tschas e giu­vens Ru­­man­tschs raps, com­­mu­n­i­ca­­ziun ed agid per la re­a­li­­sa­­ziun d’in pro­ject cul­tu­ral ru­mantsch. La GiuRu è uniun af­­fi­li­ada a la Lia Ru­­man­­tscha e po tra­­met­­ter qua­ter de­le­gads a las ra­­du­­nan­­zas ge­ne­ra­las. En­tant che la GiuRu fi­­gu­­re­­scha sco uniun te­­tga­la per las uniuns da giu­­ven­­te­tgna lo­ca­las, è la YEN la uniun te­tga­la da las mi­­no­­ri­­tads lin­­gui­s­ti­­cas da l’Eu­ro­pa.

    Ultims artitgels

Newsletter:

Adressa d'email:

Prenum:

Num:


ARTITGELS POPULARS:

Il Project

30 da fanadur 2018

pinc e provocativ: Cura che ins entra in territori rumantsch na badan ins betg che ins è uss en il territori rumantsch: Ils nums dals lieus ed ils toponims èn...

Alternativ, melancolic e fin - Intervista cun Ursina

09 da schaner 2017

Dad Annatina Nay - Alternativ, melancolic e fin. Cun quels treis cavazins descriva la cantautura Ursina Giger sezza sia musica. Ella fagess mai musica da Heavy Metal e luvrass era...

In grond sigl sur las sumbrivas

18 da fanadur 2017

Da Benedetto Vigne - Chantautur ladin Curdin Nicolay briglescha finalmain cun ses primalbum «Silips e furmias». Ina recensiun. Crudà en ureglia era Curdin Nicolay avant diesch onns sin la cumpilaziun...

Berna first!

27 d'avrigl 2017

Da Benedetto Vigne - Berna resta il center da noss mund «mundartig». Gist dus producziuns actualas ans demussan la forza superiura da la musica pop e rock bernaisa. L’ina deriva...

Charezzas e revoltas

12 da settember 2016

Da Benedetto Vigne - Ils dus albums «Pet Sounds» e «Revolver» cumpleneschan lur 50vel anniversari. Els valan sco capolavurs da la musica pop. Benedetto Vigne declera pertge.en fonoteca charezzas e...

Buna glüna

17 da schaner 2018

Da Romana Ganzoni - Uossa suna rivats a Landquart. Il figl da 12 ons dumonda a la mamma, scha quist „village“ plain roba plü bunmarchada, plain marcas, plain „labels“, plain prodots...

A la scuverta da Klaus Johann Grobe

06 d'october 2016

Da Benedetto Vigne - In duo svizzer che fa furor sin tribunas internaziunalas: Ecco sco Benedetto Vigne ha scuvert en sia atgna discografia ils Klaus Johann Grobe. L’emprima giada als haja...

Go to top